Yahya Orhan’ın ismini ilk kez ne zaman duyduğumu hatırlamıyorum. Ama duyduğumda içimde bir yerin sızladığını çok net anımsıyorum. Sanki yıllardır bir köşede suskun bekleyen bir hikâye birden canlanmıştı. Çünkü bu isim bana yabancı değildi. Gerçüş’le akrabalığım var. Yani onun mücadele verdiği, yazdığı, hakikatı anlattığı ve sonunda katledildiği o kasabayla. O coğrafyada yaşamamış olsam da, o sessizliğe aşinayım. Ve onurlu bir gazetecinin orada, o yıllarda, o koşullarda yaşamış olması beni gururlandırıyor.
O sadece bir gazeteci değildi. Aynı zamanda bir tanıktı. 1990’ların başında, Özgür Gündem gazetesinin Batman-Gercüş muhabiri olarak çalışıyordu. Sadece kalemiyle değil, sesiyle, varlığıyla, inadıyla o dönemin kayıtçılarından biriydi. Ve bu yüzden hedefteydi. Defalarca tehdit edildi, gözaltına alındı, işkence gördü. Ama geri çekilmedi. Yazdı. Belgeleri topladı. Sokağa çıktı.
Devlet baskısının, kaymakam tehditlerinin gölgesindeydi hep. “Ya gazeteciliği bırak, ya da terk et burayı” diye doğrudan tehditler aldı. Öldürülürsün denmişti. Öldürüldü de. 28 yaşındaydı. 31 Temmuz 1992 günü gazete büfesini kapattıktan sonra evine dönerken çapraz ateşe alındı. Sağ ve sol taraftaki evlerden açılan yoğun ateşe hedef oldu. Vücuduna üç kurşun isabet etti. Resmi kayıtlara göre 27 boş kovan bulundu. Karşı koymaya çalıştı, ama her şey çok hızlı gelişti. Fail yok, dava yok, sorumluluk alan yok.
O sadece bir gazeteci değildi. Aynı zamanda bir ağabeydi, bir eş, bir evlattı, bir babaydı.
Öldükten sonra da hedef oldu
Yaşadığı dönemde olduğu gibi, öldükten sonra da ailesi baskı altında kaldı. Evlerine düzenlenen baskınlar, tehditler, yıldırma çabaları onun yokluğunda da sürdü. Baskınlarda yasal bir partinin logosunu taşıyan bir kalem, bir takvim parçası bile “suç unsuru” sayıldı. Çocukların beşiğine saklanan kitapçıklar, kanepe altlarına gizlenen bildiriler, un çuvallarının içinden çıkarılan dergiler… Hepsi. Eşi, henüz iki yaşında olan çocuğunu belki uyandırmazlar diye ‘yasaklı’ eşyaları onun yattığı yere saklıyordu. Çünkü onlar Yahya’nın emanetiydi. Bir baskın sırasında o beşik yerinden çekilip kaldırıldığında, 2 yaşındaki o çocuk hırpalandığında yaşanan o sessizlik, o korku, ailenin hafızasına kazındı.
O baskıların sonunda aile Gercüş’ten taşınmak zorunda kaldı. Batman’a gittiler. Ancak göç etmek her şeyi değiştirmedi. Evin duvarlarına yazılan tehdit mesajları yıllarca sürdü. Sildiler, yeniden yazıldı. Devletin görünmez eli bir türlü geri çekilmedi.
Yıllar sonra, Gercüş Belediyesi BDP yönetimindeyken, dönemin belediye başkanı Esad Üner, ilçede yaptırılan bir parka Yahya Orhan’ın adını verdi. Bu küçük ama anlamlı adım, yerelde gösterilen bir vefaydı. Ancak daha sonra belediyeye atanan kayyum, parkın ismini değiştirerek “15 Temmuz Şehitler Parkı” yaptı. Böylece Yahya Orhan’ın ismi kamusal alandan bir kez daha silinmiş oldu.
Hedef alınan diğer gazeteci: Yahya’nın yoldaşı Cengiz Altun
1992 yılı, sadece Yahya Orhan’ın değil, başka gazetecilerin de faili meçhul cinayetlerle susturulduğu karanlık bir yıldı. Bunlardan biri de Cengiz Altun’du.
24 Şubat 1992 günü, Batman’da Yeni Ülke gazetesi muhabiri Cengiz Altun, işe giderken silahlı saldırıya uğradı. Sırtına beş kurşun isabet etti. Hastaneye kaldırıldı, ama kurtarılamadı. Henüz 24 yaşındaydı. Batman Yüksekokulu’nda öğrenciydi ve gazeteciliğe erken yaşta başlamıştı. Yazdığı haberlerle bölgede yaşanan insan hakları ihlallerini, faili meçhul cinayetleri ve devletin paramiliter yapılarla olan ilişkisini ortaya koyuyordu.
Altun da tıpkı Yahya Orhan gibi defalarca gözaltına alındı, tehdit edildi, işkence gördü. Ama o da geri adım atmadı. Yazmaya devam etti.
Cinayetten sonra yakalanan bir kişi, olayda kullanılan silahla birlikte bulundu. Ancak sadece ruhsatsız silah taşıma suçundan ceza aldı.
Aynı yıl Musa Anter Diyarbakır’da katledildi. Özgür Gündem muhabiri Hüseyin Deniz Urfa‑Ceylanpınar’da öldürüldü. Art arda susan seslerdi bunlar. Faili meçhul denen ama herkesin içten içe bildiği cinayetlerdi.
İsimleri silinse de tanıklıkları susmaz
Yahya Orhan ve Cengiz Altun… Aynı yıl, aynı şehirde, aynı kaderi paylaştılar. Devletin görmek istemediğini gösterdikleri için hedef alındılar. Yazdıkları için öldürüldüler. Arkalarında öksüz çocuklar, paramparça aileler ve suskun mahalleler kaldı. Ama onların ismi sadece haber imzalarında değil, halkın zihninde yaşıyor.
Bu yazı bir ölüm yıldönümü anısı değil. Bu yazı, 33 yıldır diri kalan bir sessizliği bozmak, susturulmak istenen tanıklıklara ses vermek içindir.
Bugün hâlâ sürgünde, hâlâ tehdit altında, hâlâ öldürülen gazeteciler için…
Ve bugün hâlâ “Benim babam bir gazeteciydi” diyebilmenin bir bedeli olan ülkem için yazılmıştır.