Emek Servisi, (SH)
Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) kabul ettiği 193 sayılı “Platform Ekonomisinde İnsana Yakışır İş Sözleşmesi”, dijital platformlar üzerinden çalışan milyonlarca emekçi için ilk küresel çalışma standardı oldu. Kuryelerden sürücülere, çevrimiçi serbest çalışanlardan çeşitli hizmet platformlarında çalışanlara kadar geniş bir kesimi kapsayan sözleşme, şirketlerin çalışanları “bağımsız çalışan” olarak tanımlayarak işçi haklarından mahrum bırakmasının önüne geçmeyi hedefliyor.
İşçi mi, bağımsız çalışan mı tartışmasına uluslararası çerçeve
Sözleşme, platform çalışanlarının statüsünün şirketlerin tek taraflı tanımlarıyla değil, işin gerçek koşullarına göre belirlenmesini öngörüyor. Böylece yıllardır platform şirketlerinin düşük maliyet ve yüksek kâr uğruna sürdürdüğü güvencesiz çalışma modeline karşı önemli bir uluslararası dayanak oluşturuluyor.
Örgütlenme ve toplu pazarlık hakkı güvence altına alınıyor
Metin, platform çalışanlarının sendikalaşma, toplu pazarlık, güvenli çalışma koşulları ve ayrımcılığa karşı korunma haklarını açık biçimde tanımlıyor. İş kazaları, meslek hastalıkları ve çalışma kaynaklı sağlık risklerine karşı devletlerin koruyucu önlemler alması gerektiği vurgulanırken, çalışanların ciddi tehlike durumunda işi bırakma hakkı da tanınıyor.
Algoritmalar artık sorgulanabilecek
Sözleşmenin en dikkat çekici maddelerinden biri algoritmik yönetim sistemlerine ilişkin düzenlemeler oldu. Platformlar, çalışanların gelirini, iş erişimini veya hesaplarının kapatılmasını etkileyen otomatik karar mekanizmaları hakkında bilgi vermek zorunda kalacak. Emekçiler ise bu kararlara itiraz etme ve insan müdahalesiyle yeniden değerlendirme talep etme hakkına sahip olacak.
Bağlayıcılık için devletlerin onayı gerekiyor
ILO tarafından kabul edilen sözleşme, platform ekonomisinde büyüyen güvencesiz çalışmaya karşı önemli bir kazanım olarak değerlendirilse de uygulanabilmesi için ülkelerin sözleşmeyi onaylaması gerekiyor. Türkiye’de de dijital platformlarda çalışan yüz binlerce emekçi açısından sözleşmenin hayata geçmesi, hükümetin atacağı adımlara bağlı olacak.