AKP ve MHP milletvekillerinin oylarıyla kabul edilip 2 Ağustos 2024’te Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hayvanları Koruma Kanunundaki değişikliklerin üzerinden iki yıl geçti. Yasanın yürürlüğe girmesinden bu yana geçen sürede, hayvan hakları örgütleri ve hak savunucuları tarafından tutulan raporlar, sokakta yaşayan hayvanlar için yaşam koşullarının ağırlaştığını ve hak ihlallerinin sistemik bir boyut kazandığını ortaya koyuyor.
Verilerle barınak gerçeği ve yetersiz altyapı
“Türkiye genelindeki barınak kapasiteleri ve belediyelerin altyapısı, sokaktaki can nüfusunu karşılamaktan son derece uzak bir tablo çiziyor.”
Sivil toplum kuruluşlarının Bilgi Edinme Hakkı (CİMER) başvuruları ve Tarım ve Orman Bakanlığı verileri üzerinden yaptığı analizlere göre:
“CİMER üzerinden bilgi talep edilen 1.408 belediyeden 1.111’i yanıt vermiş; bunlardan yalnızca 273 belediyenin bakımevine sahip olduğu, en az 26 barınağın ruhsatsız çalıştığı ve 838 belediyenin ise herhangi bir barınağının bulunmadığı ortaya çıkmıştır.”
“Türkiye genelindeki tüm belediyelerin toplam barınak kapasitesi yaklaşık 89 bin 451 olarak kaydedilirken, ülke genelindeki sahipsiz köpek popülasyonunun 4 milyona yakın olduğu tahmin edilmektedir. Bu durum, barınak kapasitelerinin mevcut ihtiyacın %3’ünden bile azını karşılayabildiğini göstermektedir.”
Sahadan ihlal Örnekleri ve yerel uygulamalar
“Yasanın yürürlüğe girdiği günden bu yana Niğde’den Ankara’ya, Giresun’dan İzmir’e kadar pek çok yerel yönetim merkezinde hak ihlali iddiaları ve toplu ölüm vakaları basına ve yargıya yansıdı.”
Toplu mezar ve çukur iddiaları: Yasanın kabulünün hemen ardından Niğde Belediyesi ve Ankara Altındağ Belediyesi bakımevleri çevresinde toplu halde gömülmüş köpek ölülerinin bulunması, barolar ve hak savunucuları tarafından yargıya taşındı.
Uygunsuz toplama yöntemleri: Yerel yönetimlerin toplama ekiplerinde eğitimli personelin yetersiz kalması sebebiyle; doz aşımı uyuşturucu iğnelerle felç edilerek toplanan, kementlerle boğulma tehlikesi atlatan ve işkenceye maruz kalan hayvanların görüntüleri sivil toplum kuruluşları tarafından belgelendi.
Bakımevi ölümleri ve besleme yasakları: Ankara Karataş Barınağı’nda ölen hayvanların soğuk hava depolarında poşetlendiği iddiaları gündeme gelirken; idari makamlarca belirli bölgelerde yürütülen besleme yasakları, yargı kararlarıyla iptal edilene dek sokaktaki hayvanların açlıkla karşı karşıya kalmasına neden oldu.
Cezasızlık zırhı
“Saha raporlarında en çok dikkat çekilen konulardan biri de faillerin yaptırımsız kalması veya sürecin üzerinin örtülmesi.”
Hayvan Hakları İzleme Komitesi (HAKİM) verilerine ve Meclis denetim raporlarına göre, kamu görevlilerinin ya da şahısların işlediği yaşam hakkı ihlallerinde yürütülen idari ve adli soruşturmalar sıklıkla cezasızlıkla ya da sembolik idari para cezalarıyla sonuçlandı. Hak ihlallerini belgeleyen gönüllülerin ve yaşam hakkı savunucularının ise zaman zaman engellemelerle karşı karşıya kaldığı belirtiliyor.
Hak savunucularının iki yıllık bilanço açıklaması
Yasanın 2. yılı vesilesiyle basın açıklaması gerçekleştiren Hayvan Hakları İzleme Komitesi ve ortak platform temsilcileri, şu değerlendirmede bulundu:
“Sokaktaki yüz binlerce köpek, yaşadıkları alanlardan zorla uzaklaştırılıyor; belediye ekiplerinin toplama operasyonlarında yaşam hakkı ihlallerine uğruyor, zehirleniyor ya da çeşitli yöntemlerle yok ediliyor. Tüm bu baskılara ve şiddete rağmen biliyoruz ki bu yasa halkın vicdanında karşılık bulmadı, bulmuyor ve bulmayacak. Kaybettiğimiz hayvanlar ve tehdit altındaki tüm türler adına mücadelemizi sürdüreceğiz.”
Hak savunucuları, çözümün kitleler halinde toplama veya tecrit barınakları açmak değil, bilimsel, etik ve sürdürülebilir olan kısırlaştır-aşılat-bırak (KAB) metodunun ülke genelinde kararlılıkla uygulanması olduğunu vurguluyor.
Kaynaklar
“Hayvan Hakları İzleme Komitesi (HAKİM) & Yaşamdan Yana Derneği — Türkiye Geneli Belediye Hayvan Barınakları ve CİMER Veri İnceleme Raporu”
“T.C. Resmi Gazete — 7527 Sayılı Hayvanları Koruma Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (02.08.2024)”
“İstanbul, Ankara ve İzmir Baroları Hayvan Hakları Merkezleri — Niğde, Altındağ ve Bayındır İhlal ve Yargı Başvuru Raporları”
“Bianet & Evrensel Gazetesi — Hak İhlalleri, CİMER Yanıtları ve Yaşam Hakkı Savunucuları 2. Yıl Çağrı Haberleri (2024 – 2026)”