9 Kasım’da İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen patlamada 19 işçi öldü, 14 işçi yaralandı. Aynı fabrikada üç hafta içinde yaşanan üçüncü iş cinayetiydi bu. HABAŞ gibi toplu işçi ölümleri gündeme oturur, sayıları tartışılır. Ama Bursa’da bir inşaat iskelesinden düşen, Konya’da bir tarlada traktörün altında kalan, İstanbul’da bir atölyede zehirlenen işçiler tek tek ölür. Çoğunun haberi bile yapılmaz. Hatta bir bölümü resmî istatistikte iş kazası sonucu ölüm olarak bile görünmez. SGK’nın kendi kayıtları, Türkiye’de iş cinayetlerinin bilinenin neredeyse iki katı olduğunu gösteriyor. Türkiye’de iş cinayetlerinin önemli bir boyutu gerçek verilerin göz ardı edilmesidir.
Kaza yok, cinayet var
İşyeri ister büyük bir holdingin fabrikası olsun ister merdiven altında kaçak bir atölye, işte “kaza” yoktur. Çalışırken meydana gelen ölümlerin tümü önlenebilir. Bu yüzden cinayet olarak adlandırılmalıdır. Bu kapsama meslek hastalıklarını da almak gerekir. Meslek hastalıkları istatistiklere çok az ve çok geç yansır, ama onlar da önlenebilir. Silikozdan, asbestten ya da kimyasal zehirlenmeden yıllar sonra ölen işçinin ölümü de iş cinayetidir. HABAŞ bunun en acı örneğidir. Şirketin 2025 sürdürülebilirlik raporuna göre fabrikadaki kayıp günlü iş kazası sayısı bir yılda 147’den 229’a, yani yüzde 56 artmıştı. Taşeron işçilerinde artış yüzde 118’i buldu. Tehlike biliniyordu, kayda bile geçmişti. Daha fazla kural, daha fazla denetim, daha etkin yaptırım, daha fazla güvenlik harcaması ve daha insanca çalışma koşullarıyla bu ölümleri önlemek mümkündü. Önlemenin ilk adımı, sorunun gerçek boyutunu bilmektir. Türkiye’de işte tam da bu bilgi eksik ve hatalı.

Üç kaynak, üç ayrı sayı
Türkiye’de pek çok sosyal istatistikte olduğu gibi “iş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölüm” verilerinde de ciddi sorunlar vardır. Sadece enflasyon verileri, sendika üye ve grev sayıları tartışmalı değil, iş cinayeti sayıları da tartışmalıdır. İş cinayetlerine ilişkin üç farklı veri var ve üçü de farklı şeyler söylüyor. Gerçek iş cinayeti sayısını bulmak pösteki saymaktan zor.
Birincisi, SGK’nin her yıl açıkladığı ve yaygın olarak bilinen “iş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölüm” sayısıdır. Bu sayı, işverenlerin kuruma yaptığı bildirimlere dayanır. 2025’te 1931 işçi olarak açıklandı (Uzun dönemli karşılaştırma yapabilmek için yalnızca iş sözleşmesiyle çalışan işçileri esas alıyorum). İş kazası sonucu ölüm bildirim sayılarına göre yüzyılın ilk çeyreğinde (2000-2025) 34,3 bin, AKP döneminde ise 31,3 bin ölümlü “iş kazası” bildirimi söz konusudur. Oysa bu sayı buzdağının görünen kısmıdır.
İkincisi, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’nin verisidir. İSİG, 2012’den bu yana basına ve kamuoyuna yansıyan iş cinayetlerini derliyor. Gönüllü emekle ve büyük özveriyle yürütülen bu çalışma, alternatif veri üretiminin Türkiye’deki en önemli örneklerinden biridir. Kapsamı SGK bildirimlerinden geniştir, kayıt dışı çalışanları, çiftçileri, esnafı da içerir. 2025’te İSİG en az 2.105 ölüm tespit etti. Ancak İSİG verisi de teftiş ve yargı süreci sonucu kesinleşen iş cinayeti sayılarını içermediği için gerçek tabloyu tam olarak ortaya koyamıyor. Nitekim İSİG 2012-2025 döneminde 25,7 bin iş cinayeti tespit ederken, iş kazası ve meslek hastalığına bağlı ölüm nedeniyle gelir bağlanan dosya sayısı 38,7 bindir. Kayıt dışı çalışanları ve çiftçileri de kapsayan İSİG’in sayısı, yalnızca işçileri kapsayan SGK dosyalarının bile altında kalıyor. O nedenle gerçek iş cinayeti sayısı eleştirel medya mecralarında bile eksik verilmektedir.
Üçüncü veri ise SGK istatistiklerinin ayrıntıları arasında kaybolmuş ve kolaylıkla görülmeyen bir satır, buzdağının görünmeyen kısmıdır: “İş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölüm geliri bağlanan dosya sayısı”. Bu sayı 2025’te 3.138’dir. Yüzyılın ilk çeyreğinde ise 62 bin, AKP döneminde 56,8 bindir. Yani SGK’nın kendi kayıtlarına göre 2025’te iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu ölen işçiler için ölüm geliri bağlanan dosya sayısı, kamuoyuna açıklanan ölüm (bildirim) sayısının 1,6 katı.
Ölüm geliri dosyasının neden bu kadar önemli olduğunu bir örnekle anlatalım. Bir inşaat işçisi şantiyede fenalaşıp ölüyor. İşveren olayı “kalp krizi” diye bildiriyor; iş kazası bildirimi yapılmıyor. Ya da bir servis şoförü yolda kaza yapıyor ve olay sıradan bir trafik kazası olarak kayıtlara geçiyor. Aile itiraz ediyor, SGK müfettişi inceleme yapıyor, dava açılıyor. Yıllar sonra ölümün “iş kazası” olduğu kesinleşiyor ve işçinin yakınlarına ölüm geliri bağlanıyor. Bu işçi artık SGK’nin ölüm geliri dosyası istatistiğinde yer alır. Ama o yıl kamuoyuna açıklanan “iş kazasında ölen işçi” sayısı hiçbir zaman düzeltilmez. Bildirim verisi anlık ve geçicidir. Dosya verisi ise müfettiş ve yargı denetiminden geçip kesinleşen ölüm vakalarını gösterir. Geçmiş yılların verileri bugüne, bugünün verileri de yarına yansıyabilir. Bu veride kaç yakına gelir bağlandığı değil, kaç ölüm için dosya açıldığı sayılır.
Çeyrek asrın işyeri terörü
Davalar ve müfettiş incelemeleri yıllar sürebildiği için iki SGK verisini yıl yıl karşılaştırmak doğru olmaz. Bir yıl açılan dosyalar geçmiş yıllarda ölenleri de içerir. Ama uzun dönemli toplamları karşılaştırmak mümkün ve sonuç çarpıcı. Yüzyılın ilk çeyreğinde kamuoyuna açıklanan iş cinayeti sayısı 34 bin 339’dur. Aynı dönemde iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle ölüm geliri bağlanan dosya sayısı ise 62 bin 76’dır. Aradaki fark 27 bin 737’dir. 27,7 bin ölü işçi istatistiklerde görünür değildir. SGK’nın kesinleşen kayıtları, açıklanan iş cinayeti sayısının 1,8 katıdır. Resmî bildirimlere göre her gün yaklaşık dört işçi ölüyor, kesinleşen dosya sayısına göre ise yedi. Çeyrek asırda 62 bin işçinin işyerlerinde ölmesi açık bir işyeri terörüdür.
AKP döneminde artış
Yıllık dalgalanmaları ayıklamak için beş yıllık ortalamalara bakalım. AKP’nin ilk beş yılında (2003-2007) her yıl ortalama 1.604 ölüm için gelir dosyası açıldı. Son beş yılda (2021- 2025) bu sayı 3.154’e çıktı; neredeyse iki kat. Aynı dönemde resmî iş kazası bildirimleri ise 1.079’dan 1.748’e yükseldi. Bildirim sayısı ile ölüm geliri bağlanan dosya sayısı arasındaki yıllık ortalama fark 525’ten 1.406’ya, yani 2,7 katına çıktı. Bu artışın bir bölümü istihdamın büyümesinden kaynaklanıyor. 4/1-a kapsamındaki zorunlu sigortalı sayısı 2008’de 8,8 milyondan 2025’te 16,9 milyona çıktı. Ama asıl çarpıcı olan şu: 100 bin sigortalıya düşen ölüm dosyası, beş yıllık ortalamalarla 2012’den bu yana 17 ile 21 arasına sıkışıp kaldı. 2012’de çıkarılan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, ölüm riskini kalıcı olarak aşağı çekemedi. Ekonomi büyüdükçe iş cinayetleri de onunla birlikte büyüdü. AKP döneminde her gün ortalama 7 işçi iş cinayetinde öldü.
Bu sayı da tavan değil, taban
Yanlış anlaşılmasın: Ölüm geliri dosyaları da iş cinayetlerinin gerçek sayısı değildir. Bu sayı, resmî kayıtların bile kabul etmek zorunda kaldığı en düşük sayıdır. Gerçek tablo bundan da ağırdır, çünkü bu veri dışında kalan geniş bir alan var:
• Kayıt dışı çalışanların, göçmen işçilerin, çırakların ve stajyerlerin, kendi hesabına çalışanların ve çiftçilerin bu verilere yansıması oldukça zordur.
• Saklanan, örtülen ya da hiç itiraz edilmeyen ölümler hiçbir zaman dosyaya dönüşmez.
• Ölüm geliri ancak yasanın sayıp döktüğü hak sahipleri varsa bağlanır: Eş, çocuk, ana ve baba. Ana ve babanın gelir alabilmesi için de her türlü gelirlerinin net asgari ücretin altında olması ve kendilerine bağlanmış bir emekli aylığı ya da başka bir gelir bulunmaması gerekir. Yani bekâr, genç ve anne babası çalışan ya da emekli olan bir işçi iş kazasında öldüğünde, ölümü için hiç dosya açılmayabilir.
• Meslek hastalıkları Türkiye’de neredeyse hiç tespit edilmez. Akciğer hastalığından ölen bir maden ya da kot kumlama işçisinin ölümü çoğu zaman “hastalık” olarak kalır.
Kısacası iş cinayetine kurban giden işçi sayısı kayıtlara yansıyan işçi sayısından daha büyük olabilir.
Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) ülkelerin resmî kayıtlarından derlediği verilere göre Türkiye’de her 100 bin işçiden 11,5’i iş kazasında ölüyor. Bu oran Almanya’da 0,7, Fransa’da 3,6. Avrupa ve Kafkasya’da Türkiye’ye yaklaşan bir ülke yok. Üstelik bu karşılaştırmanın dayandığı resmî kayıtlar, yukarıda gördüğümüz gibi eksik. Dosya sayısı hesaba katılsaydı tablo daha da karanlık olurdu ve oran kaba bir hesapla 18-19 dolayına çıkardı. Kuşkusuz yıllık kaymalar nedeniyle somut yıl verisini görmek zor olacaktır.
Patrona yalı, işçiye mezar!
Görünmeyen ölüm, hesabı sorulmayan ölümdür. Eksik veri ile zayıf denetim ve etkisiz yaptırım aynı madalyonun iki yüzüdür. HABAŞ bunun bütün halkalarını gözler önüne seriyor. Denetim yok gibi. 2024’te Türkiye’de, yardımcılar dahil yalnızca 917 iş müfettişi vardı. Müfettiş başına 2.445 işyeri düşüyordu. İşyeri denetimi 2010’da 29.292 iken 2024’te 5.421’e geriledi. Denetimlerin önemli bir bölümü önceden haber verilerek yapılıyor. HABAŞ’ın en son ne zaman ve hangi bulgularla denetlendiğini bilmiyoruz. Bunu araştırmak için verilen Meclis araştırması önergeleri patlamanın ertesi günü AKP ve MHP oylarıyla reddedildi. İç denetim işverenin elinde. İş yerindeki iş güvenliği uzmanını ve işyeri hekimini işveren seçiyor, ücretlerini işveren ödüyor. Bu kişilerin iş güvencesi yok. “Bu vinç güvensiz, üretimi durduralım” diyen bir uzmanın sözleşmesinin feshedilmesi muhtemeldir. Yaptırım caydırıcı değil. HABAŞ’ın patronu Mehmet Rüştü Başaran, 2017’de Kocaeli’deki bir başka şirket tesisinde işçi Nail Demirci’nin öldüğü davada 21 Mayıs 2026’da 4 yıl 10 ay hapis cezası aldı, ama bir gün bile cezaevine girmedi. Altı ay sonra Aliağa’da 19 işçi öldü. Bu kez dokuz yönetici ve mühendis tutuklandı. Başaran ise ev hapsiyle serbest bırakıldı ve basına yansıyan bilgilere göre “cezasını” Yeniköy’deki tarihî yalısında çekiyor.
Sendika var, söz yok. İSİG’e göre ekimde ölen işçilerin yüzde 94’ü sendikasızdı. HABAŞ’ta ise Türk Metal örgütlü. Ama kayıp günlü iş kazalarının bir yılda yüzde 56 arttığı bir fabrikada sendikanın kamuoyuna yansıyan bir itirazına rastlamadık. Aynı günlerde arkadaşlarının cenazelerinden dönen HABAŞ işçileri yas izni ve bağımsız denetim istedi. Fabrika önündeki eylemleri jandarma tarafından dağıtıldı, çok sayıda işçi ve destekçi gözaltına alındı. Ölen işçilerin sayısının bile belirsiz olduğu bir ülkede, yaşayan ve itiraz eden işçilerin sesi de bastırılıyor. Bu yazı bir fikrî takip yazısıdır. Konuya ilk kez 19 Mart 2015’te, ardından 17 Kasım 2025’te bu sütunda değinmiştim. Fikrî katkıları için Dr. Oğuz Topak’a ve Dr. Av. Murat Özveri’ye bir kez daha teşekkür ederim. Aradan geçen sürede tablo daha da kötüleşti.
Sonuç olarak, SGK’nin her yıl açıkladığı ve uluslararası karşılaştırmalara temel olan ölümlü “iş kazası” (iş cinayeti) bildirim sayıları ciddi biçimde eksiktir. Gerçek iş cinayeti verilerine bugün ancak iğneyle kuyu kazarak ulaşılabiliyor. Oysa iş cinayetleriyle mücadelenin ilk adımı, ölümlerin doğru sayılmasıdır. Sayılmayan işçi, iki kez öldürülmüş olur: Önce işyerinde, sonra istatistiklerde!
