Haber Merkezi, (SH), (MMY)
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) İkinci Dairesi, 14 Mayıs 2023 seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi’nden (TİP) Hatay milletvekili seçilmesine karşın tahliye edilmeyen ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararları uygulanmayarak milletvekilliği düşürülen avukat Can Atalay’ın başvurusunu karara bağladı.
Yüksek Mahkeme, oyçokluğuyla aldığı kararda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) şu dört hükmünün ihlal edildiğine hükmetti:
- Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkı (Madde 5/1): Milletvekili seçildikten sonra Atalay’ın tutukluluğunun sürdürülmesinin hukuka aykırı olduğu tespit edildi.
- Tutukluluğun Yargısal Denetimi (Madde 5/4): AYM’nin 25 Ekim 2023 tarihli ihlal kararlarının uygulanmamasının, hukuka aykırı tutukluluğu sona erdirecek etkili yargısal denetimi ortadan kaldırdığı belirtildi.
- Hakların Amaç Dışı Kullanımı (Madde 18): Atalay’ın cezaevinde tutulmasının hukuki gerekçelerden ziyade kendisini susturmayı ve siyasal çoğulculuğu bastırmayı amaçladığı vurgulandı.
- Serbest Seçim Hakkı (1 No’lu Protokol Madde 3): Mecliste görev yapmasının engellenmesinin ve vekilliğinin düşürülmesinin hem Atalay’ın seçilme hakkına hem de seçmenlerin iradesine açık bir müdahale olduğu kaydedildi.
Kararda Türkiye adına görev yapan yargıç Saadet Yüksel, yalnızca AYM kararlarının uygulanmaması nedeniyle 5. maddenin dördüncü fıkrasının ihlal edildiği görüşüne katılırken diğer ihlal tespitlerine karşı oy kullandı.
AYM kararlarının uygulanması için genel önlem çağrısı
AİHM, AYM kararlarının uygulanmamasının hukuk devletini ve anayasal düzeni doğrudan tehlikeye attığının altını çizerek Türkiye’den Atalay’ın derhal serbest bırakılması ve TBMM’deki yerini alarak parlamenter görevlerini yerine getirmesi için gereken tüm tedbirleri almasını talep etti. Mahkeme ayrıca, benzer ihlallerin tekrarlanmaması ve AYM kararlarının eksiksiz uygulanması için genel önlemler alınmasına karar verdi.
Türkiye’nin Atalay’a kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde 32 bin 500 euro manevi tazminat ödemesine de hükmedildi.
Avukat Fikret İlkiz: “Kararın en önemli yönü 18. madde ihlalidir”
Kararı değerlendiren Can Atalay’ın avukatı Fikret İlkiz, hükmün en kritik boyutunun AİHS’nin 18. maddesinden verilen ihlal kararı olduğunu vurguladı. İlkiz, AİHM’nin Anayasa’nın 153. maddesi uyarınca AYM kararlarının tüm yargı organları için bağlayıcı olduğuna yönelik tespitini ise “Hayatın gerçeğini ifade etmiş oldular” sözleriyle yorumladı.
