Emek Servisi, (SH)
DİSK-AR, Türkiye’de çocuk işçiliği, yoksulluk, eğitimden kopuş ve MESEM rejimi altındaki sömürüyü resmi verilerle ortaya koyan kapsamlı raporunu açıkladı. TÜİK, MEB, SGK, İSİG Meclisi, ILO ve UNICEF verilerinin derlenmesiyle hazırlanan çalışma; derinleşen ekonomik krizin, asgari sefalet ücretlerinin ve devlet eliyle teşvik edilen ucuz çocuk işçiliği politikalarının faturasını çocukların ödediğini gösterdi.
Çocuk nüfusu %4,2 arttı, çocuk işçiliği %69,6 sıçradı
Rapora göre, 15-17 yaş grubunda çalışan çocuk sayısı 2021’de 520 bin iken 2025’te 882 bine yükseldi. Beş yıllık dönemde çocuk nüfusu sadece %4,2 artmasına karşın, çocuk işçiliği oranı %14’ten %22,8’e fırladı.
Türkiye genelinde 5-17 yaş grubundaki her 100 çocuktan en az 15’i ekonomik bir faaliyette yer alırken, oran 15-17 yaş grubunda %23,54’e çıkıyor. Çalışan çocukların %77,7’si tarım ve hayvancılık sektöründe yoğunlaşırken, bu oran 5-11 yaş grubunda %90,7’ye ulaşıyor. Ayrıca çalışan çocukların %69,6’sı (kız çocuklarında %72) aynı zamanda ev işi ve bakım sorumluluğunu da üstlenmek zorunda kalıyor.
Yoksulluk derinleşiyor, lise çağında eğitimden kopuş hızlanıyor
TÜİK’in 2025 verilerine göre Türkiye’de 6 milyon 708 bin çocuk gelir yoksulluğu içinde yaşıyor. Çocukların %31’i yoksul, %36,8’i ise yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında. Çalışan çocukların %59,2’si doğrudan hane ekonomisine katkı sağlamak veya aile işine yardım etmek için çalışmak zorunda bırakılıyor.
Eğitimin artan maliyetleri ve yoksulluk, çocukları okuldan kopararak piyasanın kucağına itiyor. MEB verilerine göre 14-17 yaş grubunda net okullaşma oranı 2022-2023’te %94,5 iken, 2024-2025 eğitim yılında %86,4’e geriledi.
Devlet eliyle ucuz işçilik: MESEM sömürüsü
Patronlara ucuz ve güvencesiz işgücü sağlama mekanizması olarak çalışan Mesleki Eğitim Merkezleri’ne (MESEM) kayıtlı öğrenci sayısı son 9 yılda 5,3 kat arttı. 492 binden fazla MESEM öğrencisinin 392 bin 887’si 15-18 yaş aralığında bulunuyor. İşletmelerde fiilen üretim yapmalarına rağmen “öğrenci” statüsünde tutulan çocuklar; düşük ücret, sendikasızlaşma ve ağır iş güvenliği ihlalleriyle baş başa bırakılıyor.
Ağır bilanço: İş cinayetleri ve iş kazaları patladı
Çocuk işçiliğindeki artış, beraberinde ağır iş cinayetlerini ve yaralanmaları getirdi:
- İş Cinayetleri: İSİG Meclisi verilerine göre 2017 ile Temmuz 2026 arasında en az 646 çocuk çalışırken hayatını kaybetti. Çocuk işçi cinayetleri 2023’te 54 iken 2024’te 71’e, 2025’te 94’e yükseldi. 2026’nın ilk 7 ayında ise 42 çocuk iş cinayetlerinde katledildi.
- İş Kazaları: SGK verilerine göre 2017-2025 arasında 14-17 yaş grubunda en az 93 bin 517 çocuk iş kazası geçirdi. 2025 yılında kayıtlı çalışan 14-17 yaş grubundaki çocukların %25,8’i iş kazasına uğradı. (18 yaş üstünde bu oran %4,4).
DİSK-AR’dan acil önlem çağrısı
DİSK-AR; çocuk işçiliğiyle mücadele edebilmek için ailelere gelir güvencesi verilmesini, yetişkin ücretlerinin insanca yaşanacak seviyeye çekilmesini, okullarda ücretsiz bir öğün sağlıklı yemek verilmesini ve MESEM gibi sermayeye ucuz işçi yetiştiren uygulamaların derhal sonlandırılarak denetimlerin sıklaştırılmasını talep etti.