Derleyen: Mehmet Murat Yıldırım, (SH)
Türkiye ekonomisinde hayat pahalılığının geldiği nokta akaryakıt pompalarına bir kez daha yansıdı. Motorinin litresine yapılan 4 lira 68 kuruşluk son zamla birlikte motorin ilk kez üç haneli fiyata ulaştı. İstanbul Kadıköy’de bir litre motorin için artık 100 liranın üzerinde ödeme gerekiyor. Son üç gündeki toplam zam ise 11 lira 37 kuruşa ulaştı.
Motorin 100 lirayı aştı
Akaryakıt fiyatlarındaki artış, yalnızca araç sahiplerinin cebini değil, Türkiye’de taşımacılıktan gıdaya kadar bütün maliyet zincirini doğrudan etkiliyor.
16 Eylül itibarıyla İstanbul’da motorinin litre fiyatı 100 lira 20 kuruşa yükselirken, benzinin litresi 80 lira 20 kuruş, otogazın litresi ise 34 lira 63 kuruş oldu. (takvim.com.tr)
Motorinin üç gün içinde 11 lira 37 kuruş zamlanması, fiyat artışlarının ne kadar hızlı gerçekleştiğini de ortaya koydu.
Bugün 100 lirayı aşan motorin fiyatı, birkaç yıl önce Türkiye’de hayal dahi edilmesi zor bir rakamken artık günlük hayatın bir parçası haline geldi.
2015’te 4 lira, bugün 100 lira
Akaryakıt fiyatlarındaki değişimin boyutunu görmek için geçmiş yıllara bakmak yeterli.
Yıllık fiyat verilerine göre motorinin litre fiyatı 2015’te yaklaşık 3,47-4,39 lira aralığındaydı. 2018’de yaklaşık 5,6 lira, 2019’da 6,5 lira, 2020’de ise yaklaşık 6,5 lira seviyesindeydi. 2021’de 11 liranın üzerine çıkan motorin fiyatı, 2022’de 23 liranın, 2023’te 30 liranın ve 2024’te 45 liranın üzerine çıktı. (blogpunta.com)
Bugün ise motorinin litre fiyatı 100 lirayı aşmış durumda.
Başka bir ifadeyle, 2015 civarında 4 lira düzeyinde olan bir litre motorin için bugün 100 liranın üzerinde ödeme gerekiyor.
Benzin de 80 lirayı geçti
Benzer tablo benzinde de yaşanıyor.
2015 yılında benzinin litre fiyatı yaklaşık 4,3-4,5 lira seviyesindeydi. 2019’da yaklaşık 7 liraya, 2021’de yaklaşık 10-12 liraya, 2022’de 16-22 liraya, 2023’te 27-35 liraya ve 2024’te 41-44 liraya yükseldi.
Bugün İstanbul’da benzinin litre fiyatı 80 lira 20 kuruş.
Böylece yalnızca motorinde değil, benzinde de geçmiş yıllarla kıyaslandığında fiyat artışının boyutu çarpıcı hale geliyor.
Akaryakıt zammı sadece pompada kalmıyor
Motorin fiyatındaki artışın etkisi depoda ya da akaryakıt istasyonunda bitmiyor. Türkiye’de karayolu taşımacılığının maliyetleri üzerinden gıda, lojistik, üretim ve hizmet fiyatlarına kadar uzanan bir zincir oluşturuyor.
Bu nedenle motorinin 100 lirayı aşması, yalnızca otomobil kullananların karşı karşıya olduğu bir fiyat artışı olarak değerlendirilemiyor. Mazotla çalışan kamyon, otobüs, minibüs, traktör ve iş makinelerinin maliyetleri de bu artıştan etkileniyor.
Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının oluşumunda petrol fiyatının yanı sıra döviz kuru, vergiler ve iç piyasadaki maliyetler de belirleyici. Nitekim EPDK verilerine dayanan 2018 fiyat oluşumu tablosunda motorin nihai fiyatının yüzde 42,95’inin vergilerden oluştuğu görülüyordu.
Ekonomide 20 yılı aşan dönemin faturası
Motorinin 100 lirayı aşması, AKP’nin iktidarda olduğu 2000’li yılların başından bugüne Türkiye ekonomisindeki fiyat değişiminin de çarpıcı göstergelerinden biri.
2000 yılında motorinin litre fiyatı yaklaşık 58 kuruş, benzinin litre fiyatı ise 59 kuruş seviyesindeydi. 2010’da motorin yaklaşık 2,5-3,3 lira, benzin yaklaşık 3,9 lira seviyesindeydi.
Bugün ise motorin 100 lirayı, benzin 80 lirayı aşmış durumda.
Elbette akaryakıt fiyatlarını yalnızca tek bir faktörle açıklamak mümkün değil. Dünya petrol fiyatları, döviz kuru, vergiler, rafineri ve dağıtım maliyetleri gibi birçok unsur fiyatı etkiliyor. Ancak yıllar içindeki tablo, Türkiye’de özellikle son yıllarda akaryakıt fiyatlarının olağanüstü hızda yükseldiğini gösteriyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın ekonomik göstergeleri de petrol piyasasındaki küresel değişimleri ayrıca izliyor.
Motorinin 100 lirayı aşması bu nedenle yalnızca yeni bir zam haberi değil. Türkiye’de ücretlerin, emekli aylıklarının ve sosyal desteklerin satın alma gücü karşısında temel tüketim maliyetlerinin nasıl yükseldiğini gösteren yeni bir eşik.
Bir litre motorinin 100 lirayı aşması, ekonomik politikaların gündelik hayattaki karşılığını artık doğrudan pompa fiyatında gösteriyor.