Dış Haberler, (SH), (NG)
Eylül ortasından bu yana Fransa genelinde bir protesto dalgası yaşandı. İşçi sınıfının yaşadığı banliyölerde ve denizaşırı bölgelerdeki lise öğrencileri okullarını işgal ederek bu protestoları başlattı. Üniversite öğrencileri, öğretmenler, sendikacılar ve yeni nesil sarı yelekliler (gilets jaunes) kısa süre sonra onlara katıldı. 5 Kasım’da yaklaşık 1,6 milyon kişi iki yüz şehirde sokaklara döküldü.
Emmanuel Macron hükümeti, son yarım yüzyılın en sert baskısıyla karşılık verdi. Polis, çoğu genç olmak üzere on binden fazla kişiyi tutukladı. Yeni bir “İsyancılar Cezalandırılır” yasası, protestocuları bizzat işlemedikleri eylemlerden dolayı cezalandırmayı öngörüyor. Bu arada, aşırı sağ ırkçı bir tepkiyi körüklüyor ve 23 Ekim’de aşırı sağcı bir silahlı saldırgan Trappes’te genç bir adamı öldürdü.
Stathis Kouvelakis, kırk yılı aşkın süredir Fransa’da yaşıyor ve 1980’lerden bu yana orada yaşanan neredeyse her gençlik ayaklanmasına tanık oldu. Jacobin Greece‘in yayın kuruluyla yaptığı kapsamlı bir röportajda, bu hareketi yeni kılan şeyin ne olduğunu ve genç protestocuların neden “Yeni Fransa” fikri etrafında toplandığını açıklıyor. Ayrıca Jean-Luc Mélenchon’un La France Insoumise (LFI) partisinin rolünü ve ayaklanmanın gelecek yılki cumhurbaşkanlığı seçimlerini ve Avrupa solunu nasıl yeniden şekillendirebileceğini de ele alıyor.
Jacobin, 17 Ekim sonrasında hareketin durumunu ve hükümetin tepkisini nasıl değerlendirirsiniz?
Stathis Kouvelakis, Öncelikle şunu açıklığa kavuşturayım ki, hareket 17 Ekim’de değil, en az bir ay önce, okul öğrencilerinin seferberliğiyle başladı. İlk aşamada, yavaş yavaş üniversitelere, velilere ve öğretmenlere, daha sonra da sendikaların militan kanadına yayıldı. 17 Ekim’de gördüğümüz şey, kompozisyonda bir değişim ve seferberliğin daha da genişlemesiydi; neredeyse tüm sendika hareketi, genç işçiler ve yeni sarı yelekliler hızla harekete katıldı.
17 Ekim bir dönüm noktasıydı, çünkü o gün seferberlik halk ayaklanmasının özelliklerini kazandı. Kamu binalarına saldırılar, üç bin dükkanın yağmalanması ve göstericilerin bir bölümünün -azınlık olsa da hiç de önemsiz olmayan bir kesim- polisle çatışmaya kararlı olması gibi olaylar yaşandı.
Medya, her zamanki gibi, aşağıdan gelen bu şiddet olaylarına muazzam ve orantısız bir şekilde yer verdi. Ancak öncelikle bunları yukarıdan gelen şiddete bir yanıt olarak görmeliyiz. Bir yandan, elli yıldan fazla bir süredir eşi benzeri görülmemiş polis baskısına bir tepkidirler. Diğer yandan, toplumun bir kesiminin her gün maruz kaldığı sistemik şiddeti dışa vuruyorlar; çok ırklı işçi sınıfı banliyölerinde yaşayan marjinalleştirilmiş gençler bunu özellikle şiddetli bir şekilde yaşıyorlar.
Baskının boyutunu anlamak için bazı rakamlara bakalım. Bir aydan kısa bir sürede ve 17 Ekim’den önce polis sekiz bin kişiyi tutukladı; bu sayı, Sarı Yelekliler protestolarının ilk altı ayında (2018-19) tutuklananlardan daha fazla. Tutuklananların yüzde 85’i on sekiz yaşın altındaydı; 2.700 kişi hakkında dava açıldı ve mahkemeler 2.300 kişiye “alternatif ceza” verdi.
17 Ekim’de polis 2.700 kişiyi daha tutukladı, savcılar yaklaşık bin kişiyi mahkemeye çıkardı ve hakimler şimdiden 217 kişiyi hapse mahkum etti. Bunlar şaşırtıcı rakamlar.
Bunun üzerine, polisin öğrencilerin eylemlerine en başından itibaren uyguladığı vahşet de ekleniyor. Hükümetin görüşü, bunun belirli talepleri olan bir toplumsal hareket değil, “ayaklanmalar” (“şehirsel şiddet”), sadece “kamu düzenini bozma” olayları olduğu ve tek uygun yanıtın baskı olduğu yönündeydi. Sonuç olarak, hem okulların dışında hem de içinde ve ülke genelindeki şehirlerin sokaklarında inanılmaz polis şiddeti sahneleri yaşandı.
Durum, 2018-19’daki sarı yeleklilere yönelik son derece şiddetli baskıya benziyor; tek fark, şimdi asıl hedefin on dört ila on sekiz yaş arası gençler olması. Şimdiye kadar, polis el bombaları en az üç kişinin elini kopardı ve beş kişi de polislerin savunma amaçlı top fırlatıcılarından (LBD) ateşlediği “kauçuk mermiler” nedeniyle gözlerini kaybetti. Onlarca, belki de yüzlerce kişi de geri dönüşü olmayan fiziksel yaralanmalar geçirdi.
3 Ekim’de İçişleri Bakanı Laurent Nuñez televizyonda yaptığı açıklamada, polise “kısıtlama talimatı vermediğini” belirtti. Güvenlik güçlerinin “emrindeki tüm silahları” kullanacaklarını, yani ölümcül el bombaları ve LBD’leri kullanacaklarını vurguladı.
Jacobin, Emmanuel Macron ve hükümet 17 Ekim’deki ayaklanmalara nasıl tepki verdi? Baskıyı mı artırıyorlar, geri adım mı atıyorlar yoksa hareketin kendiliğinden söneceğine inanarak tavizsiz mi kalıyorlar?
Stathis Kouvelakis, Seferberliğin büyüklüğü ve ardından gelen şiddetli çatışmalar hükümet için şok etkisi yarattı. Hükümet, gösterilerin büyüklüğünü (polis verilerine göre 550.000, sendikalara göre 800.000) açıkça hafife almış ve sonuç olarak nispeten sınırlı sayıda polis gücü konuşlandırmıştı. Çok sayıda anlatıma göre, göstericilere karşı yoğun güç kullanmalarına rağmen, bu güçler pasif kaldılar veya yağmalama olaylarının yaşandığı bölgelerden uzak durdular.
Her halükarda, polis şiddeti hükümete ters tepti. Baskının şiddeti, radikalleşmeye ve seferberliğin genişlemesine yardımcı olarak, hükümetin aileler içindeki ve daha geniş anlamda toplum genelindeki söylemini baltaladı.
Öte yandan, on yıldır tanık olduğumuz sürekli artan baskı, Fransız toplumunun bir kesimini devlet şiddetinin ayrım gözetmeksizin kullanılmasına alıştırıyor. Bu durum, her ne pahasına olursa olsun “hukuk ve düzenin” yeniden sağlanması taleplerini körüklüyor. Aşırı sağ, özellikle durumun devletin kontrolünden çıkmaya başladığı zamanlarda, bu talepleri siyasi kazanç için kullanıyor.
Ancak bu baskı hareketi kırmayı başaramadı. Yetkililer kırk kasaba ve şehirde gösterileri yasakladı ve birçok merkezi bölgede günlük sokağa çıkma yasağı uyguladı. Buna rağmen, 24 Ekim’de mitingler ve gösteriler önceki Cumartesi günküyle aynı ölçekte gerçekleşti (resmi rakamlara göre 420.000, sendikalara göre 800.000). Birçok şehirde, özellikle Paris’te, yürüyüşler önceki haftaya göre daha da büyüktü.
Üstelik bu, okul ve üniversite tatilleri sırasında, ordunun kamu binalarını koruduğu ve özel terörle mücadele birimlerinin sokaklarda devriye gezdiği bir dönemde gerçekleşti. Macron, 31 Ekim için yetkililerin gösterilere yalnızca şehirlerin “kenar bölgelerinde”, yani sadece merkezlerinden değil, kentsel dokudan da uzakta izin vereceğini belirtti. Bu provokatif tavır ve baskıcı aceleci yaklaşım, ayaklarının altındaki zeminin kaydığını gören, tökezleyen bir devlet otoritesinin zayıflığının işaretleridir.
Jacobin, Hareketin ön saflarında okul öğrencilerini görüyoruz. Bu yeni bir olgu; bunu nasıl açıklarsınız?
Stathis Kouvelakis, Fransa bağlamında öğrencilerin daha geniş çaplı bir seferberliği başlatması alışılmadık bir durum değildir. Bir anlamda, gençlik ve işçi hareketi arasındaki yakınlaşma derecesi, Fransız toplumunu periyodik olarak sarsan büyük ayaklanmaların ve onları karakterize eden radikalizmin anahtarıdır.
Yeni olan şey, artık üniversiteler yerine liselerin ön saflarda yer almasıdır.
Bu hareketin ikinci bir yeniliği ise, genellikle olduğu gibi şehir merkezlerindeki liselerde değil, yoksul bölgelerde ortaya çıkmasıdır. Bu, ön saflarda işçi sınıfı kökenli öğrencilerin ve nüfusunun büyük bir bölümünün sömürge sonrası göçmenlerden oluştuğu çok ırklı banliyölerin yer aldığı anlamına gelir. İlk okul işgallerinin, durumun hâlâ güçlü bir şekilde sömürgeci olduğu Fransa’nın denizaşırı topraklarındaki (Mayotte, Antiller, Fransız Guyanası) liselerde gerçekleşmesi tesadüf değildir.
Dolayısıyla, sınıf ve ırk olmak üzere iki boyutlu bir durum söz konusu. Her ikisi de, neoliberal baskının ve devlet kurumlarına, iş piyasasına ve genel olarak sosyal ilişkilere nüfuz eden yapısal ırkçılığın sonuçlarını ilk elden deneyimleyen gençliği doğrudan etkiliyor. Bu hareketin, en başından beri derinden ırkçılık karşıtı olduğunu ve ırkçılık ile sınıf eşitsizliği arasındaki bağlantıyı açıkça algıladığını söyleyebiliriz.
Bu aynı zamanda bu öğrenci hareketinin üçüncü yeniliğini, yani siyasallaşma ve radikalizm düzeyini anlamanın da anahtarıdır. Burada kişisel bir tanıklığımı paylaşmak istiyorum.
1980’lerin başlarından itibaren, Fransa’da öğrenime başladığım dönemden itibaren, neredeyse tüm gençlik protestolarına katıldım veya yakından gözlemledim. 6 Ekim’de, geniş katılımlı ilk büyük yürüyüş sırasında tanık olduğum manzara, eşi benzeri görülmemişti.
Beni en çok etkileyen şey, okul öğrencilerinin daha iyi eğitim koşullarına yönelik maddi taleplerini günümüzün daha geniş sorunlarıyla ilişkilendirebilme yetenekleriydi. Eğitim koşullarıyla ilgili maddi taleplerin (öğretmen eksikliği, yıpranmış binalar, yükseköğretime giriş için rekabetçi bir süreç) yanı sıra, bu gençler ırkçılığa, savaşa, soykırıma, polis şiddetine ve kâr mantığına karşı çıkıyorlar.
Her yerde Filistin bayrakları ve atkıları, aşırı sağa ve polis şiddetine karşı sloganlar ve okullara sızan militarizmin reddi vardı; tüm bunlar mücadeleci bir atmosferde gerçekleşiyordu. Herhangi bir sol örgütün üyesi olmadıkları açıkça belli olan binlerce kız ve erkek öğrencinin ritmik bir şekilde “jeunesse déterminée et révolutionnaire” [“Kararlı ve devrimci bir gençliğiz”] diye bağırdığını duydum. Bu, sadece kasvetli 1980’lerde (özellikle Fransa’da) büyüyen kendi kuşağım için değil, sonraki kuşaklar için de düşünülemez bir şeydi.
Bunun açıklaması, uluslararası alanda gençlerin siyasallaşmasının genel doğasında ve sömürgecilik sonrası göçten kaynaklanan toplulukların bu nesiller için taşıdığı özel önemde yatmaktadır.
İşte bu yüzden Filistin böylesine merkezi bir konumda yer alıyor. Bu, ne kadar önemli olursa olsun, uzak bir davayla dayanışma meselesi değil sadece. Filistinlilerin çektiği zulümde, bu gençler kendi karşı karşıya kaldıkları ırkçılığı görüyorlar. Ve Filistin halkının yılmaz direnişi, kendi direnişleri ve yaşam biçimleri için bir ilham kaynağı oluyor.
Jacobin, Okul öğrenci hareketine başka hangi güçler katıldı?
Stathis Kouvelakis, Niteliksel sıçrama 17 Ekim’de gerçekleşti. Burada iki faktör belirleyici rol oynadı. Birincisi, okul işgalleri başlamadan önce bile, Eylül başlarında sosyal medyada yayılmaya başlayan yeni sarı yeleklilerin çağrısıydı.
Geçen yıl başarısızlıkla sonuçlanan “Bloquon’lar!” (“Her şeyi bloke edelim!”) çağrısının aksine, bu seferki güçlü bir örgütlenmeye ve her şeyden önce derin sosyal köklere sahipti. İlgili raporlardan biliyoruz ki, bu girişim, büyük şehirlerin işçi sınıfı banliyölerinden gelen, çoğunlukla beyaz olmayan genç erkeklerden oluşuyordu; bu grup, “tarihi” sarı yeleklilerden çok farklıydı.
Dahası, tarih seçimi de tesadüf değildi. Elbette, 2018-19 sarı yelekliler hareketi sırasındaki eylem günleri gibi bir cumartesi gününe denk geliyor. Ancak aynı zamanda, Cezayir Savaşı sırasında, Paris’in merkezinde Cezayirlilerin düzenlediği bir protesto yürüyüşüne polisin ateş açarak düzinelerce kişiyi öldürdüğü ve cesetleri Seine nehrine attığı 17 Ekim 1961’in yıldönümüne de denk geliyor.
2018-19 hareketiyle paralellik, eylemin tabandan yayılma biçiminde ve repertuarında yatmaktadır: organizatörlerin yetkililere bildirmediği, şehir genelinde dağınık mitingler ve yürüyüşler. Ayrıca, taleplerin yaşam maliyetine odaklanmasında da paralellik bulunmaktadır. Benzin fiyatları son derece yüksek olup, genellikle iş yerlerinden uzakta yaşayan işçi sınıfı üzerinde ezici bir yük oluşturmaktadır. Yaşam maliyeti elbette daha geniş bir sorundur, çünkü reel ücretler durgunlaşmış ve kamu hizmetlerinin kalitesi ve erişilebilirliği düşmüştür.
17 Ekim’e giden süreçte, öğrenci hareketi ve karşılaştığı acımasız polis baskısı, çatışmacı bir atmosfer yaratmıştı. Bu ortamda, çağrı özellikle güvencesiz işlerde çalışan ve çok etnikli banliyölerde yaşayan genç işçilerden, ancak aynı zamanda sendikaların kapsamı dışında kalan işçi sınıfı kesimlerinden de dikkat çekici bir karşılık buldu. İlk çekincelere rağmen, sonuçta “orijinal” sarı yeleklilerin azınlıkta kalan ancak önemli bir kesimini harekete geçirdi.
Bu hareketin deneyiminin artık Fransa’daki toplumsal hareketlerin ortak kodunun bir parçası olduğunu söyleyebiliriz. Hatta okul işgalleri sırasında öğrencilerin kurduğu barikatlarda ve daha az ölçüde de yürüyüşlerde bu sarı yelekleri giyen okul çocuklarını bile gördük.
İkinci faktör ise sendika hareketinin katılımıdır. En militan kesimler, Ekim ayının başlarında okul işgallerini ve yürüyüşleri koruyup destekleyerek zaten çatışmaya katılmıştı. Bunlar çoğunlukla Genel İşçi Konfederasyonu (CGT) ve Solidaires’in yerel şubeleri ve bazı yerlerde de Force Ouvrière idi.
Toulouse’da ve başka yerlerde, okul ve üniversite öğrencilerinin iş yerlerine giderek işçileri sokaklara çıkmaya çağırdıklarını da gördük. 17 Ekim’de sendikal katılım yaygınlaştı ve hatta son derece ılımlı Fransız Demokratik İşçi Konfederasyonu’nu (CFDT) bile içine çekti.
Şunu söyleyebiliriz ki, sokaklarda “Macron ve dünyasına” –yani neoliberal baskıya ve giderek artan devlet otoriterliğine– karşı çıkan güçlü bir halk bloğu var. Bu, son on yıldaki tüm ayrı hareketlerin nihayet kristalleştiği ve birleştiği an. Bu hareketin itici gücü, niteliksel olarak yeni bir siyasi bilincin taşıyıcısı olan gençliktir.
Jacobin, La France Insoumise (LFI) (Boyun Eğmeyen Fransa) protestoları destekliyor ve bir kez daha hükümetin, aşırı sağın ve protestoları kışkırttığı söylenen medyanın hedefinde. Bu aşamada LFI’nin rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz?
Stathis Kouvelakis, Nitekim Başbakan Sébastien Lecornu, 1 Ekim’de öğrenci işgallerinin arkasında “LFI ve aşırı sol (ultragauche) vekillerinin” olduğunu belirtti. Lecornu bu kelimeleri bilerek seçti: “Vekiller” terimi, medya ve ana akım söylemin İran’ın vekilleri olarak gördüğü Hamas ve Hizbullah için kullandığı bir terimdir. Ve “ultragauche” terimi, parlamento dışı sol örgütlerden ziyade, kurumsal ve bazen yasal çerçeve dışında faaliyet gösteren anarşist ve özerkçi grupların – yani grupların veya bireylerin – bütününe atıfta bulunur.
Bu kelime seçimi, seferber olmuş bir toplumu savaşçı bir bakış açısıyla gören iktidardakilerin zihniyetini ortaya koymaktadır.
Yıllardır, iktidardaki aşırı merkez ve aşırı sağ, genellikle “ılımlı sol” kesimlerinin de işbirliğiyle LFI’yı hedef almıştır. Bunun nedeni, LFI’nın soykırımcı Siyonist devlete destek, polis şiddeti, İslamofobi ve yapısal ırkçılık gibi kritik konularda ve ABD ile Batı emperyalizmiyle ittifak kurmada uzlaşmayı bozan tek önemli siyasi güç olmasıdır. Esasen, mevcut düzene karşı tek gerçek muhalefettir.
LFI için seferberliği desteklemek doğal bir durum. Bu, çok somut ve pratik bir anlama geliyor: LFI’nin tabanındaki üyelerinin yanı sıra milletvekilleri ve belediye başkanlarının da yürüyüşlere kitlesel katılımı ve işgal altındaki okulların ve yürüyüşlerin korunması. Sembolik figür, Saint-Denis’in yeni seçilen karizmatik belediye başkanı Bally Bagayoko’dur. Şehrindeki işgal altındaki liselerle dayanışma içindedir ve öğrencileri saldırılardan korumaya çalıştığı için polis tarafından defalarca dövülmüştür.
Hareketin içinde, yürüyüşlerde ve okulları işgal eden öğrencilerin kurduğu barikatlarda, LFI adeta su içinde yüzen bir balık gibi. Ana akım medya, gençlerin ve daha geniş anlamda sokaklardaki kalabalıkların yetmiş beş yaşındaki Jean-Luc Mélenchon’u coşkuyla alkışlamasını her gördüğünde hayrete düşüyor. Bu sadece onun bu özel konudaki duruşundan kaynaklanmıyor.
LFI, sokaklara dökülenleri harekete geçiren sorunları dile getiren tek örgüttür. Başka bir deyişle, gördüğümüz şey, hareketler ve LFI arasında diyalektik bir ilişkidir. Houria Bouteldja’dan güzel bir ifade ödünç alacak olursak, LFI’yi son on yıllardaki mücadelelerimizin meyvesi olan “savaş ganimetimiz” olarak görmeliyiz.
Solun diğer kesimlerine gelince, bunlar toplum için pek bir önem taşımıyor. Bir anlamda tek istisna, siyasi yelpazenin bu kesimindeki en sağcı, savaş yanlısı ve ABD yanlısı unsuru temsil eden Sosyalist Parti ve müttefiklerinin adayı Raphaël Glucksmann’dır.
Her kamuoyu önündeki görünümünde, özellikle gençler tarafından yuhalanıyor ve gösterilerden özellikle uzak duruyor. Son açıklamalarında hükümetin sözde tavizlerini onayladı. Özünde, Macron’un bir varyantından başka bir şey değil.
Ayrıca şunu da belirtmeliyim ki, Macron’un Ulusal Meclis’te işleyen bir çoğunluğu bile yok. Atadığı ardı ardına gelen hükümetler, yalnızca LFI, Yeşiller ve Komünistlerin sunduğu güvensizlik önergelerini desteklemeyi reddeden Sosyalistler sayesinde ayakta kalıyor.
Jacobin, LFI’nin bahsettiği bu “Yeni Fransa” nedir? Yeni, çok ırklı bir mücadele ve talepler öznesi mi ön plana çıktı?
Stathis Kouvelakis “Yeni Fransa” hem bir bildiri hem de bir çağrı, ya da isterseniz bir eylem çağrısıdır. İlk bakışta, Fransız toplumunun son on yıllarda geçirdiği derin değişikliklere işaret eder.
Birincisi, geleneksel kırsal kesimin ve bununla birlikte köylülüğün önemli bir sosyal grup olarak ortadan kalkmasıdır. İkincisi ise bunu takip eden ve farklı bir biçimde de olsa günümüze kadar devam eden iç göçtür. Bugün ülkenin her iki sakininden biri, doğduğu yerden farklı bir bölgede yaşamaktadır.
Ancak elbette, “Yeni Fransa” her şeyden önce göçmen kökenli insanları ifade eder ve bunların büyük çoğunluğu artık Fransız vatandaşıdır. Üç nesil geriye gidersek, nüfusun üçte birinin en az bir Fransız olmayan atası vardır. Fransa, Sanayi Devrimi’nin başlangıcından ve hatta 19. yüzyılın sonlarından beri göç geleneğine sahip bir ülkedir.
Ancak 1960’lardan itibaren bu göçün kaynağı Güney ve Doğu Avrupa’dan Küresel Güney’e ve özellikle Kuzey ve Sahra altı Afrika’daki eski Fransız sömürgelerine kaydı. Bugün, on sekiz yaşın altındakilerin yüzde 20’si göçmenlerin torunlarıdır ve bunların yüzde 84’ü Avrupa dışı kökenlidir.
Ancak bildiğimiz gibi, nüfusun bu kesimi, Fransız vatandaşı olmalarına rağmen, son yıllarda yoğunlaşan ve artan İslamofobi biçimini alan sürekli ırkçı ayrımcılıkla karşı karşıyadır. Birçok yasa, Müslümanlara karşı sürekli bir şüphe ortamı yaratmakta ve onları her türlü bağımsız örgütlenmeden mahrum bırakmaktadır. Dahası, yakın zamana kadar Fransız solu -sendikaların kısmi istisnasıyla- bu grubu sosyal tabanının ayrılmaz bir parçası olarak tanımayı inatla reddetmiştir. Bunu, işçi sınıfının “çekirdeğini” oluşturmalarına rağmen yapmıştır.
LFI, ırkçılığı bireysel bir ahlaki kusur olarak değil, tüm toplumsal ilişkileri saran bir tahakküm ve sömürü mekanizması olarak kabul eder. Polis şiddetinin, iş piyasasının ve Müslümanları hedef alan tüm yasaların ırkçı doğası hakkında açıkça konuşur. Bunu yaparak, Fransız -ve belki de Avrupa- solunun ve işçi sınıfıyla ilişkisinin tarihinde yeni bir sayfa açar.
Bunun en belirgin sonuçlarından biri, büyük şehirlerin çok etnikli işçi sınıfı bölgelerinde %60 ila %70 civarında ezici bir oy oranı elde etmesidir. Tahminlere göre, 2022 cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turunda Müslümanların %70’i Mélenchon’a oy verdi ve bu rakamın sonraki seçimlerde daha da yüksek olması muhtemeldir.
Geçen yılın başından beri, Yeni Fransa, Mélenchon ve LFI’nin söylemlerinde merkezde yer alıyor. Şimdi bu gözlemi bir çağrıyla birleştiriyorlar: Irkçılığın hedef aldığı kişiler (sadece) kurban değiller. Onlar, her şeyden önce, LFI’nin toplumsal değişim mücadelesine katılmaya ve hatta ön saflarda yer almaya çağırdığı siyasi öznelerdir.
7 Haziran’da Saint-Denis’te (26.000 kişi) düzenlenen ve LFI’nin seçim kampanyasını başlatan etkileyici mitingde, renkli ve büyük ölçüde gençlerden oluşan kalabalık kendiliğinden “Yeni Fransa” diye slogan attı ve Fransız bayrakları salladı. Miting, her zamanki gibi önce Marsilya Marşı ile, ardından da kalabalığın girişimiyle Enternasyonal Marşı ile sona erdi.
Ancak Yeni Fransa’nın kitlesel eylemdeki “ateşle imtihanı” şüphesiz bu mevcut hareketti. Sokaklarda, özellikle öğrenci bloklarında ve işgal altındaki liselerin önünde, Fransız bayrağı, genellikle Filistin bayrağı veya Z kuşağının yükselişte olduğu diğer ülkelerin bayraklarıyla birlikte, belirgin bir şekilde yer alıyordu. Üç renkli bayrağa, Fransız Devrimi’ne ve sembollerine güçlü göndermeler eşlik ediyordu.
Aşırı sağın ırkçılığı ve şovenizmi karşısında, gençler farklı bir Fransa’yı ortaya koyuyorlar; halkını ve devrimci geleneklerini yansıtan bir Fransa. Halkı oldukları gibi ve mücadeleleri aracılığıyla kendilerini sürekli yeniden şekillendirdikleri haliyle yansıtıyor. Mevcut durum, Yeni Fransa’nın siyasi gücünün, çoğunluk desteğine sahip ve radikal sol yönelimli yeni bir halk bloğunu bir araya getiren kitlesel bir hareketle birleştiği noktayı işaret ediyor. Bu, tarihi bir an; alt sınıfların eylemleriyle ulusun yeni bir anlayışının ortaya çıktığı an.
Bana göre, Yeni Fransa, sınıf temelli hegemonik bir politikaya karşı çıkmaktan çok, onun yeniden yapılanmasının yolunu açıyor. Bunun nedeni basit: Fransız işçi ve halk sınıfları içindeki ırksal bölünmeleri parçalayabilecek tek öneri bu. Sadece bu, onları yeni bir “tarihsel blok”ta birleştirme olasılığını açabilir; bu blok, toplumu yönetebilecek ve ona radikal olarak yeni bir yön verebilecek bir güçtür. Ayrıca bunun milliyetçiliğe ve sömürgeciliğe duyulan nostaljinin tam tersi olduğu da açıktır.
LFI’ye gelince, temel görüşü Yeni Fransa’nın “Batı’dan arındırılmış” (“désoccidentalisée”) bir Fransa anlamına geldiğidir. Fransa’nın bağımsız bir dış politikaya sahip olacağı, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü ve emperyalist çerçeveden kopacağı ve Küresel Güney’in ilerici güçleriyle ittifak kuracağı anlamına gelir. Ayrıca, Fransa’nın sömürgeci geçmişiyle yüzleşmeyi ve Kanaky/Yeni Kaledonya halkının tam özerklik hakkını derhal tanımayı da içerir. Yeni Fransa projesi, Fransa’daki sömürgecilik karşıtı, ırkçılık karşıtı ve emperyalizm karşıtı hareketin önde gelen isimlerinden Houria Bouteldja’nın “uluslararasıcı vatanseverliğini” somutlaştırır.
Jacobin, Bu ayaklanma daha geniş siyasi ortamı nasıl etkiliyor?
Stathis Kouvelakis, Henüz net bir tabloya sahip olmak için çok erken, ancak makul bir değerlendirme, böyle bir gelişmenin mevcut sosyal ve siyasi kutuplaşmayı yoğunlaştıracağı yönündedir. LFI, halk hareketi bloğunun doğal siyasi temsilcisi olarak ortaya çıkarken, diğer yandan Marine Le Pen’in Ulusal Cephesi’nin ana bileşeni olduğu bir “hukuk ve düzen” bloğunun da oluştuğunu görüyoruz.
İki Fransa, cephe cephe çatışmasına doğru ilerliyor. Etkileri nesnel olarak aşırı merkez kesimlerine kadar uzanan aşırı sağ ve destekçileri, “kargaşaya” karşı çıkıyor. Bunu “Araplara”, “siyahilere” ve “İslamcı solculara” -yani İslamcılar ve LFI arasındaki sözde kutsal olmayan ittifaka- bağlıyorlar.
17 Ekim’de yaşanan olaylar ve özellikle yağmalama, aşırı sağcı söylemlere, “barbarlar” olarak nitelendirdikleri -yani işçi sınıfı banliyölerindeki beyaz olmayan gençler- eylemlerini kınamak için malzeme sağladı.
Bu düşünce biçiminin trajik doruk noktası, 23 Ekim’de Paris’in banliyölerinden biri olan işçi sınıfı mahallesi Trappes’te yaşanan ölümcül saldırı oldu. Otuz dokuz yaşında bir faşist, arabasıyla dolaşırken, yoluna çıkan beyaz olmayan yayalara ateş etmeye başladı. Genç bir adamı öldürdü ve aralarında on bir yaşında bir kız çocuğunun da bulunduğu yedi kişiyi ağır yaraladı.
Evinde Adolf Hitler’in Mein Kampf adlı kitabının bir kopyasını bulunduran fail, “17 Ekim’de geçim kaynaklarını kaybeden esnafın intikamını almak” için “siyah insanları, Arapları ve Müslümanları” hedef aldığını belirtti.
Aşırı sağın tırmanışına ilk tepki, son günlerde belediye başkanları ve yerel örgütlerin işçi sınıfı mahallelerinde bir dizi miting ve yürüyüş başlatmasıyla geldi. Ancak en etkili yanıt, önümüzdeki günlerde sokaklarda kitlesel bir varlık ve siyasi düzeyde, Yeni Fransa çağrısının yarattığı hegemonik ivmedir.
Jacobin, Sizce şu anda LFI için tehlikede olan nedir?
Stathis Kouvelakis, LFI, temel anlatısı ve tabanının katılımı açısından hareketle organik bir ilişki kurmayı başardı. Şimdi asıl zorluk, günün acil görevinin, yani Mélenchon’un gelecek yılki cumhurbaşkanlığı seçiminde zaferi için kitlesel seferberliğin ötesine geçen bir bakış açısı sunmaktır.
Ancak burada bir zorluk gizli. LFI geleneksel bir parti değil, bir “hareket”. Pratikte bu, resmi üyelerinin olmadığı anlamına gelir; yerel bir “eylem grubuna” katılmak için çevrimiçi kayıt yeterlidir ve bu grup pratik konularda büyük ölçüde özerkliğe sahiptir.
Örgüt yapısı oldukça gevşek kalmaya devam ediyor, ancak LFI son üç yıldır bölgesel düzeyde koordinasyon yapıları oluşturdu. Bu geçirgen yapı, hareketlerle iletişimi kolaylaştırıyor ve özerkliklerine saygı duyuyor. Bununla birlikte, hareketler içinde koordineli müdahaleye izin vermiyor.
Her şey, doğal olarak yerden yere değişen taban hareketlerinin inisiyatifine bağlıdır. Elbette, kendini “öncü” ilan edenlerin ve bürokratik aygıtların hareketleri “yönetme” iddiasından kaçınmak tamamen makul ve doğrudur. Öte yandan, bu durum, sosyal hareketlerin yakın tarihsel dönem boyunca ve sadece Fransa’da değil, karşılaştığı engeli aşmaya yardımcı olmaz. Bu engel, onlara kalıcılık, uyum ve stratejik özerklik kapasitesi kazandıracak bir yapı oluşturma zorluğudur.
Ortaya çıkan soru şu: Hareketlerin özerkliğini, siyasi aktörlerin gerekli ve farklı müdahalesiyle nasıl birleştirebiliriz?
Sorun kesinlikle yeni değil. Bununla birlikte, şimdiye kadarki her yaklaşımın başarısız olduğunu göz önünde bulundurursak, bu sorun sadece LFI’nin değil, uluslararası radikal solun da çözmesi gereken en kritik konulardan biri olmaya devam ediyor.
Jacobin, Bundan sonraki süreçte ayaklanmanın geleceği ne olacak ve önümüzdeki önemli tarihler neler?
Stathis Kouvelakis, 5 Kasım, hareket için bir dönüm noktasıydı. Ülke genelindeki iki yüz şehirde yaklaşık 1,6 milyon insan sokaklara döküldü. Grev, eğitim, kamu hizmeti, demiryolları ve petrol rafinerileri gibi bazı sektörlerde önemli bir etki yarattı. Ancak, topyekün bir greve dönüşmedi.
Gösteriler özellikle etkileyici ve neşeliydi; çeşitli sektörlerden gençleri ve işçileri bir araya getirdi. Şimdi, kendine özgü müziği, sahne tasarımı ve sloganlarıyla yeni ve yaratıcı bir protesto kültürü taşıyan, daha bütünleşik bir halk bloğunun ortaya çıktığı hissi var.
Hükümet bir yandan göstermelik müzakerelerle, diğer yandan da baskıyı yeni bir tırmanışla karşılık verdi. Asgari ücrete 25 € zam ve yükseköğretime giriş prosedüründe küçük bir değişiklik gibi önemsiz bazı tavizler verdi.
Hükümetin bu cephede elde ettiği tek başarı, sendika hareketini bölmüş olmasıdır. CFDT ve Force Ouvrière gibi daha ılımlı konfederasyonlar, daha fazla eylem çağrısında bulunmayı reddetti. Ancak CGT, öğretmen sendikası Birleşik Sendika Federasyonu (FSU) ve Solidaires ile Ulusal Özerk Sendikalar Birliği (UNSA) gibi diğer önemli sendikalar, 17 Kasım’da yeni bir sokak protestosu ve grev günü çağrısında bulundu.
Bu tavizlerin asıl amacı, polis baskısının ve sokak gösterilerine ilişkin mevzuatın sertleşmesini örtbas etmektir. Okullar yeniden açıldığından beri polis, her türlü işgali önlemek için müdahalede bulunuyor. Yetkililer ayrıca okul müdürlerinden harekete katılan öğrencilerin listelerini vermelerini istiyor. Üniversite yetkilileri, protestolardan etkilenen kampüsleri, bazılarını Eylül sonundan beri kapalı tutarak, orada kitlesel eylem düzenleme olanaklarını önemli ölçüde azaltıyor.
Hükümet ayrıca parlamentoya “İsyancılar Öder” başlıklı bir yasa tasarısı sundu. Bu tasarı, şiddet veya mala zarar verme eylemlerinin gerçekleştiği bir toplantıya “bilerek” katılan kişileri, bizzat işlemedikleri eylemlerden sorumlu tutacak. Cezalar ağır: üç yıla kadar hapis ve 45.000 € para cezası. Dahası, tasarı, devletin bu eylemlere karışan çocukların ailelerinin aldığı yardımlara el koymasına ve mahkemelerin bu suçlardan suçlu bulduğu yabancı uyrukluları sınır dışı etmesine izin verecek.
Senato tasarıyı zaten onayladı ve şimdi Ulusal Meclis tasarıyı görüşecek. Eğer parlamento tasarıyı kabul ederse, birçok tanınmış kamu figürü tarafından başlatılan bir dilekçede belirtildiği gibi, bu “Fransa’nın otoriterliğe doğru kaymasını yasallaştıracak”.
Jacobin, Daha stratejik bir düzeyde, hareketin siyasi perspektifi nedir?
Stathis Kouvelakis, Bu hareketin gerçekten olağanüstü yanı, yarım yüzyılın en belirleyici seçimi olan gelecek yılki cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sadece birkaç ay önce gerçekleşiyor olmasıdır. Radikal sol ve özellikle LFI, bunu gökten bir hediye olarak görmelidir. Tarihsel deneyimlerin gösterdiği gibi, hem toplumda hem de sandıkta siyasi güç dengesini ancak büyük toplumsal seferberlikler değiştirebilir. Mélenchon’un kampanyasının etkileyici ivmesini son yıllardaki hareketlerin bir sonucu olarak görmeliyiz ve mevcut hareket şüphesiz bunu daha da genişletecektir.
Şimdi, Mélenchon’un gelecek yıl kazanmasının, kesin olmasa da, gerçek bir olasılık olduğu hissi var. Sokaklarda ve sıradan insanlar arasındaki günlük konuşmalarda, ailelerde ve arkadaş gruplarında bu yeni iyimserliği hissetmek mümkün. Eğer Mélenchon kazanırsa, bu kıtasal, hatta küresel ölçekte bir siyasi deprem olacak. Ancak hem ülke içinde hem de uluslararası alanda son derece düşman bir ortamla karşı karşıya kalacak.
Egemen sınıfların, radikal sol bir hükümeti boğmak için ellerinde son derece güçlü silahlar var. Bunu geçmişte Avrupa ve Latin Amerika’da, daha yakın zamanda da 2015’te Yunanistan’da birçok kez gördük. Bu zorlu sınavdan sağ çıkmak için solun, kendi toplumsal tabanını harekete geçirecek çatışmacı bir çizgiye ihtiyacı var.
Fransa’daki mevcut durum şu unsurları sağlıyor: kitlesel eylem deneyimine sahip geniş toplum kesimleri ve radikal bir programa sahip, seçimlerde gerçek bir başarı şansı olan siyasi bir güç. LFI bu stratejiyi “vatandaş devrimi” olarak adlandırıyor. Ben ise merhum Nicos Poulantzas’ın kuramsallaştırdığı “sosyalizme giden demokratik yol” terimini tercih ederim. Ancak özünde, bence, oldukça benzer: devlet içinde bir mücadelenin, özerk bir şekilde gelişen ve solcu bir hükümeti daha radikal bir yöne iten kitle hareketleriyle eklemlenmesi.
Fransa bir kez daha Avrupa solunun laboratuvarı olarak karşımıza çıkıyor. Radikal solun aşırı sağı yenebileceği tek ülke burası. Ayrıca, şu an için, uluslararası güç dengesini değiştirebilecek ve dünya çapında sol için yeni olanaklar açabilecek bir toplumsal değişim sürecini başlatabilecek tek ülke de burası.
