TBMM Genel Kurulu’nda kamuoyunda “Çerçeve Yasa” olarak adlandırılan Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi görüşüldü.
Saatler süren görüşmelerin ardından yapılan oylamada teklif 467 oyla kabul edildi. 87 milletvekili karşı oy kullanırken, 7 milletvekili çekimser kaldı. Böylece “Terörsüz Türkiye” sürecinin hukuki zemininin oluşturulması amacıyla hazırlanan düzenleme yasalaştı.
12 maddeden oluşan düzenleme, PKK’nin silahlı faaliyetlerine son vermesi, örgütsel yapının sona ermesi ve silahların teslim edilmesinin devlet kurumlarınca tespit edilmesinin ardından uygulanacak hukuki mekanizmaları düzenliyor.
Yasanın kabulüyle birlikte Meclis, uzun yıllardır devam eden çatışmalı sürecin sona erdirilmesi bakımından önemli bir hukuki eşiği geride bırakmış oldu. Ancak Genel Kurul görüşmeleri, aynı zamanda bundan sonraki sürecin nasıl şekilleneceğine ilişkin siyasi ayrışmaları da ortaya çıkardı.
DEM Parti: Barış ve demokratikleşme vurgusu
DEM Parti, yasaya destek veren partilerin başında geldi. Parti, düzenlemeyi çatışmadan demokratik siyasete geçiş açısından önemli bir adım olarak değerlendirirken, yasanın tek başına kalıcı barış için yeterli olmadığı görüşünü korudu.
DEM Parti milletvekilleri, özellikle Kürt sorununun demokratik çözümü, eşit yurttaşlık, siyasi özgürlükler ve demokratikleşme başlıklarının bundan sonraki aşamada ele alınması gerektiğini vurguladı.
Partinin yaklaşımında yasa, sürecin tamamlanmasından çok yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor.
CHP: “Barış çabaları aynı akıbete uğramamalı”
CHP de düzenlemeye destek veren partiler arasında yer aldı. Ancak CHP’nin Genel Kurul ve komisyon sürecindeki yaklaşımı, yasanın yalnızca silah bırakma mekanizmalarıyla sınırlı kalmaması gerektiği yönündeydi.
CHP adına konuşan Kars Milletvekili İnan Akgün Alp, daha önce Meclis Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada çerçeve yasanın bir an önce çıkarılması gerektiğini belirtmiş, ancak düzenlemenin süreci erteleyen mekanizmalara dönüşmemesi gerektiğini söylemişti.
Alp, yasanın toplumsal entegrasyonu ve kalıcı barışı esas alması gerektiğini, suç ve failler bakımından kategorik ayrımlar yaratmaması gerektiğini savundu. Ayrıca sürecin yasal muhataplarıyla planlanmasının önemine dikkat çekti.
CHP İstanbul Milletvekili Oğuz Kaan Salıcı ise sürecin şeffaf yürütülmesi gerektiğini vurguladı. Salıcı, Kürt sorununun şiddet, silah ve çatışma zemininden çıkarılması gerektiğini belirtirken, barışın yalnızca bürokratik mekanizmalarla değil siyasi iradeyle kurulabileceğini ifade etti.
CHP’nin yaklaşımı bu nedenle silahların susması ve barış sürecinin ilerlemesine destek verirken, sürecin daha kapsamlı, şeffaf ve kalıcı bir demokratik çözüm çerçevesine oturtulması şeklinde özetlenebilir.
YENİ Parti “evet” dedi
Özgür Özel ve beraberindeki milletvekillerinin CHP’den ayrılarak kurduğu YENİ Parti, oylama öncesinde parti olarak tek bir oy yönünde bağlayıcı karar almadı. Parti yönetimi milletvekillerini serbest bıraktı; milletvekillerinin kendi siyasi iradeleri doğrultusunda oy kullanmaları benimsendi.
Buna karşın YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel, Genel Kurul’daki konuşmasında kendisi ve parti yönetimindeki arkadaşlarının yasaya “evet” diyeceğini açıkladı.
Özel, hükümetin süreci yürütme biçimini eleştirirken, meselenin toplumsal müzakere zemininden çıkarılarak ikili görüşmelere indirgenmesini eleştirdi. Buna rağmen silahların susması ve sürecin ilerlemesi bakımından yasanın önünü kapatmayacaklarını belirtti.
Özel’in yaklaşımındaki temel vurgu, YENİ Parti’nin muhalefet pozisyonunu koruyarak sürecin önünü kapatan taraf olmamak şeklinde şekillendi. YENİ Parti’nin grup olarak bağlayıcı bir “evet” kararı almaması nedeniyle, parti adına kullanılan oyların milletvekillerinin bireysel tercihleri üzerinden değerlendirilmesi gerekiyor.
Böylece CHP ile YENİ Parti aynı yasaya destek vermiş olsa da siyasi gerekçeleri ve karar alma biçimleri birbirinden ayrıştı.
AKP: “Terörsüz Türkiye”nin hukuki zemini
İktidar partisi AKP, düzenlemenin temel savunucuları arasında yer aldı.
AKP, yasayı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından “Terörsüz Türkiye” olarak tanımlanan sürecin hukuki zemininin oluşturulması açısından değerlendiriyor.
İktidar açısından temel hedef, silahlı çatışmanın sona ermesi ve PKK’nin silahlı ve örgütsel varlığının ortadan kalkmasının ardından ortaya çıkabilecek hukuki süreçlerin düzenlenmesi.
MHP: Sürecin arkasında
MHP de yasaya açık destek verdi.
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin uzun süredir desteklediği süreç, parti tarafından bir devlet politikası olarak değerlendiriliyor.
MHP temsilcileri düzenlemenin genel af niteliğinde olmadığını savunurken, silahların bırakılması ve örgütsel yapının sona erdirilmesi yönündeki sürecin hukuki zemine kavuşturulmasını destekledi.
TİP ve Yeni Yol: Destek
Türkiye İşçi Partisi (TİP) de düzenlemeye destek veren partiler arasında yer aldı.
TİP, silahların susması ve çatışmanın sona erdirilmesinin önemli olduğunu belirtirken, kalıcı barışın demokratikleşme, eşitlik ve özgürlükler alanında atılacak adımlarla mümkün olacağını savundu.
Saadet Partisi, DEVA Partisi ve Gelecek Partisi’nin oluşturduğu Yeni Yol Grubu da düzenlemeye destek verdi. Yeni Yol cephesinde barış sürecinin Meclis merkezli, hukuka dayalı ve şeffaf biçimde yürütülmesi gerektiği vurgulandı.
İYİ Parti, Zafer Partisi ve Anahtar Parti karşı çıktı
Düzenlemeye karşı çıkan partilerin başında İYİ Parti geldi.
İYİ Parti, sürecin Türkiye’nin güvenliği ve siyasi geleceği açısından riskler taşıdığını savunarak “hayır” tutumunu sürdürdü.
Zafer Partisi ve Anahtar Parti de düzenlemeye karşı oy kullanan partiler arasında yer aldı. Bu partiler, sürecin Türkiye’nin üniter yapısı ve ulusal güvenliği bakımından sakıncalı olduğu görüşünü savundu.
Yeniden Refah Partisi çekimser kaldı
Yeniden Refah Partisi ise “evet” ya da “hayır” yerine çekimser kalmayı tercih etti.
Parti, özellikle düzenlemenin infaz boyutuna ilişkin itirazlarını dile getirirken, silahların bırakılması ve çatışmanın sona erdirilmesi hedeflerine bütünüyle karşı çıkmadı.
| Parti / grup | Tutum | Not |
|---|---|---|
| AKP | Evet | Teklifin ana sahiplerinden |
| MHP | Evet | Feti Yıldız destek açıklaması yaptı |
| DEM Parti | Evet | Yasayı destekledi ancak nihai çözüm olarak görmedi |
| CHP | Evet | İnan Akgün Alp ve Oğuz Kaan Salıcı destek açıkladı |
| YENİ Parti | Parti olarak grup kararı yok | YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel “evet” oyu kullanma çağrısı yaptı ancak Milletvekilleri serbest bırakıldı |
| TİP | Evet | Eleştirilerle birlikte destek |
| EMEP | Evet | Oylamada kabul yönünde |
| HÜDA PAR | Evet | Kabul yönünde |
| İYİ Parti | Hayır | Sürecin başından beri karşı |
| Yeniden Refah Partisi | Çekimser | Özellikle infaz düzenlemelerine itiraz |
| Yeni Yol Grubu | Evet / şartlı destek | Saadet, DEVA ve Gelecek partilerinin oluşturduğu grup |
467 oy, farklı siyasi hesaplar
Çerçeve Yasa’nın 467 oyla kabul edilmesi, Meclis’te çatışmalı sürecin sona erdirilmesine yönelik geniş bir siyasi çoğunluk bulunduğunu gösterdi.
Ancak bu çoğunluğun ortak bir siyasi programa dayandığını söylemek mümkün değil.
AKP ve MHP süreci esas olarak “Terörsüz Türkiye” hedefi üzerinden değerlendirirken, DEM Parti bunu Kürt sorununun demokratik çözümüne açılabilecek bir alan olarak görüyor. CHP, barış sürecinin ilerlemesini desteklerken yasanın daha kapsamlı bir demokratik ve hukuki çerçeveye dönüşmesini istiyor. YENİ Parti ise Özgür Özel’in “evet” tutumuna rağmen milletvekillerini bağlayıcı bir grup kararı almadı.
Bu tablo, Meclis’teki çoğunluğun aynı yasaya farklı siyasi anlamlar yüklediğini ortaya koyuyor.
Partiler nasıl oy kullandı?
Çerçeve Yasa’nın TBMM Genel Kurulu’ndaki açık oylamasında partilerin tutumları şöyle oldu:
| Parti | Kabul | Ret | Çekimser | Katılmadı | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|
| Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) | 268 | 0 | 0 | 9 | 277 |
| YENİ Parti | 35 | 54 | 0 | 2 | 91 |
| DEM Parti | 55 | 0 | 0 | 1 | 56 |
| Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) | 44 | 0 | 0 | 2 | 46 |
| Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) | 29 | 0 | 0 | 14 | 45 |
| İYİ Parti | 0 | 29 | 0 | 0 | 29 |
| Yeni Yol Partisi | 16 | 0 | 3 | 1 | 20 |
| Bağımsız milletvekilleri | 7 | 1 | 0 | 2 | 10 |
| HÜDA PAR | 4 | 0 | 0 | 0 | 4 |
| Yeniden Refah Partisi | 0 | 0 | 4 | 0 | 4 |
| Türkiye İşçi Partisi (TİP) | 3 | 0 | 0 | 0 | 3 |
| Demokratik Bölgeler Partisi (DBP) | 2 | 0 | 0 | 0 | 2 |
| Emek Partisi (EMEP) | 2 | 0 | 0 | 0 | 2 |
| Demokrat Parti | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 |
| Demokratik Sol Parti (DSP) | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 |
| Saadet Partisi | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 |
| Genel toplam | 467 | 87 | 7 | 31 | 592 |
Bundan sonra gözler uygulamada
Yasanın kabul edilmesiyle birlikte tartışma artık yalnızca Meclis’teki oylama üzerinden yürümeyecek. Asıl belirleyici olan, düzenlemenin nasıl uygulanacağı ve bundan sonraki siyasi adımların hangi kapsamda atılacağı olacak.
Silahların bırakılması ve çatışmanın sona erdirilmesi, sürecin yalnızca bir boyutunu oluşturuyor. Kalıcı bir barışın sağlanabilmesi için siyasal ve toplumsal alanda hangi adımların atılacağı, Meclis’in bundan sonraki çalışmalarının kapsamını da belirleyecek.
Özellikle eşit yurttaşlık, demokratik hak ve özgürlükler, siyasi tutuklular, kayyım uygulamaları, anadil hakkı, yerel demokrasi ve toplumsal bütünleşme başlıklarının bundan sonraki dönemde nasıl ele alınacağı kritik önem taşıyor.
467 oyla kabul edilen Çerçeve Yasa böylece bir sürecin hukuki eşiğini aşmış oldu. Ancak Türkiye açısından asıl mesele, silahların sustuğu bir dönemin nasıl bir demokratik ve eşitlikçi toplumsal düzene dönüşeceği sorusunda düğümleniyor.