Macaristan’dan sonra Sırbistan’da da statükocu muhalefeti değiştiren yeni bir hareket seçimi kazandı. Vučić’in siyasi egemenliği ve Sırbistan’da on yıldan uzun süredir yürürlükte olan siyasi sistem reddedildi.
Macaristan’dan sonra Sırbistan’da da statükocu muhalefeti değiştiren yeni bir hareket seçimi kazandı.
Öğrenci Listesi’nin lideri Ilija Srdanović, “Bu gece Sırbistan kazandı, daha medeni ve daha iyi bir Sırbistan’a doğru ilerliyoruz. Zulme karşı duran insanlarla derinden gurur duyuyorum” dedi.
Bu sonuç, parlamentodaki sandalye dağılımındaki bir değişiklikten çok daha fazlasını temsil ediyor. Vučić’in siyasi egemenliğine ve Sırbistan’da on yıldan uzun süredir yürürlükte olan siyasi sistemin derinden reddedilmesi anlamına geliyor.
Öğrenci Listesi; protesto hareketinden siyasi güce
Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonundaki sundurma çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından başlayan protestolarla büyüyen Öğrenci Listesi hareketi, olayın soruşturulması, kamu ihalelerinin şeffaflaştırılması, yolsuzlukla ve organize suçla mücadele, bağımsız kurumların yeniden tesis edilmesi gibi taleplerle bugüne kadar sayısız eylem yaptı. Tren kazası ve sonrasında yaşanan ihmaller/kayırmalar, genel bir Vucic karşıtlığına dönüştü.
Protesto hareketi olarak başlayan bu süreçte hareketi başlatanlar, sokaklardaki seferberliği seçimlerde meşruiyete dönüştürdü, doğrudan demokrasi yöntemini seçim siyasetine taşıdılar.
Liderlere dayalı, yukarıdan aşağıya bir örgütlenme yerine, herkesin söz alabildiği öğrenci genel kurulları (plenum) oluşturdular. Kararlar tartışılarak, mümkün olduğunca uzlaşmayla alındı.
Bu yöntemi üniversitelerin dışına da taşıdılar. Mahallelerde, kentlerde ve köylerde yurttaş meclisleri (zborovi) kuruldu. İnsanlar kendi sorunlarını tartışmak, çözüm önermek ve birlikte karar almak için toplandı.
250 kişilik milletvekili aday listesi öğrenci genel kurulları aracılığıyla belirlendi. Listeye akademisyenler, doktorlar, hukukçular, ekonomistler, sanatçılar ve sporcular dahil edildi. Önce 250 adaylık kontenjanı, öğrenci sayılarına göre altı üniversite kenti arasında paylaştırdılar. Belgrad’ın listeye hâkim olmaması için diğer kentlerin de üst sıralarda temsil edilmesini sağladılar. Ardından her kentin kontenjanını fakülteler arasında dağıttılar.
Ülke genelinde 80’den fazla fakültede öğrenci genel kurulları toplandı. Öğrenciler kendileri aday olmadı ama her biri aday önerebildi ve neden o kişiyi önerdiğini açıkladı. İsimler tartışıldı, önce uzlaşma arandı, gerektiğinde oylama yapıldı.
Mevcut siyasi kadrolara kapıyı kapattılar. İktidar partilerinin mevcut ve eski üyelerini, iktidar adına görev yapmış siyasetçileri ve bürokratları, muhalefet partilerinin üst düzey yöneticilerini aday göstermediler. Böylece hem iktidardan hem de yerleşik muhalefetten bağımsız bir liste oluşturdular.
Fakülteler birbirlerinin adaylarını da denetledi. Önerilen bütün isimler ortak bir listede toplandı ve tüm fakültelerin incelemesine açıldı. İtirazlar öğrenci kurullarında tartışıldı. Adayın elenmesi için kurulların yarısından fazlasının veto etmesi gerekiyordu. Tek bir fakültenin itirazı yeterli değildi.
Elenen veya çekilen adayların yerine yedekler getirildi. Böylece profesörlerin, doktorların, bilim insanlarının, işçilerin, sanatçıların ve aktivistlerin yer aldığı 250 kişilik liste ortaya çıktı.
Sonuçlar, hareketin protestoların başladığı üniversite kampüslerinin çok ötesinde seçmenleri kendine çekmeyi başardığını gösteriyor. En görünür destekçileri gençlerdi, ancak seçim koalisyonu, kent orta sınıfının bazı kesimlerine, muhalif seçmenlere ve daha önce yerleşik muhalefet partilerini desteklemekte isteksiz olan vatandaşlara kadar uzanmış gibi görünüyor.
Eski siyasi düzen için bir yenilgi
İktidardaki kesim için bu, büyük bir siyasi gerileme anlamına geliyor.
Yıllarca Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić ve Sırp İlerici Partisi, güçlü seçim örgütlenmesi, geniş siyasi nüfuz, medya ortamının büyük bir bölümü üzerindeki kontrol ve Vučić’in kendisini merkeze alan son derece kişiselleştirilmiş bir siyasi stratejinin birleşimiyle Sırp siyasetine hakim oldu.
Seçim sonuçları, bu modelin kritik bir sınıra ulaştığını gösteriyor.
Bundan sonra ne olacak?
Öğrenci Listesi seçimleri kazandı. Ancak gerçek siyasi sınavı şimdi başlıyor. Şimdi asıl soru, eskisinin yerine nasıl bir Sırbistan inşa etmeyi planlıyorlar?
Protesto hareketinden hükümete geçiş, Öğrenci Listesi’nin seçimleri kazanmasından çok daha zorlu olabilir.
Bir ülkeyi yönetmek, ekonomi, dış politika, Avrupa Birliği ile ilişkiler, Kosova, güvenlik, enerji, kamu maliyesi ve Sırbistan’ın Rusya ve Çin ile ilişkileri gibi konularda kararlar almayı gerektirir. Öğrenciler şimdi siyasi meşruiyetlerinin etkili devlet yönetimine dönüştürülebileceğini göstermek zorunda kalacaklar.
Dış Haberler, (SH)