Latin harfleriyle yazılan modern Kürtçe alfabenin Türkiye’deki öncülerinden, yazar, dilbilimci ve çevirmen Mehmet Emin Bozarslan, 45 yıldır sürgünde yaşadığı İsveç’in Uppsala kentinde yaşamını yitirdi. Akademisyen Hamit Bozarslan’ın da babası olan Bozarslan’ın vefatını ailesi adına Aycan Şermin Bozarslan duyurdu.
Bozarslan’ın vasiyeti üzerine defin töreni aile arasında gerçekleştirildi. Ailesi, taziyelerin 11 Şubat günü saat 13.00–16.00 arasında İsveç’in Uppsala kentindeki Stabby Prästgård (Stabby backe 1) adresinde kabul edileceğini bildirdi.
Kürtçe alfabe, sözlük çalışmaları ve çok sayıda çevirisiyle Kürt dilinin korunmasına ve geliştirilmesine önemli katkılarda bulunan Mehmet Emin Bozarslan, geride 50’den fazla eser bıraktı. Sürgün yıllarında da üretimini sürdüren Bozarslan, Kürt tarih ve edebiyatının temel metinlerini modern harflere kazandırarak eski yazıyı bilmeyen Türkiye’deki genç kuşaklara aktardı.
Mehmet Emin Bozarslan kimdir?
1934 yılında Diyarbakır’ın Lice ilçesinde doğan Mehmet Emin Bozarslan, geleneksel medrese eğitimiyle yetişti. Türkçeyi ve okuma-yazmayı kendi çabasıyla öğrenen Bozarslan, dışarıdan sınavlara girerek 1956 yılında müftü oldu. Ancak kaleme aldığı eleştirel eserler nedeniyle müftülük görevinden iki kez uzaklaştırıldı.
Bozarslan, 1968 yılında yayımladığı “Kürtçe Alfabe” (Alfabê)* ile modern Türkiye tarihinde bir ilke imza attı. Eser, yayımlandığı gün toplatıldı ve Bozarslan “bölücülük” suçlamasıyla tutuklandı.
12 Mart 1971 muhtırasının ardından yeniden tutuklanan Bozarslan, 1974 yılına kadar cezaevinde kaldı. 1979 yılında İsveç’e yerleşen Bozarslan, sürgünde kurduğu Deng Yayınevi aracılığıyla Kürt edebiyatının temel eserlerini Latin harflerine aktararak gelecek kuşaklara ulaştırdı.
Eserleri
Dilbilim ve Sözlük:
– Alfabê (1968): Türkiye’de Latin harfleriyle basılan ilk Kürtçe alfabe
– Kürtçe–Türkçe Sözlük (1978): Alanındaki en kapsamlı referans kaynaklardan biri
Siyasi ve Sosyolojik İncelemeler:
– Doğu’nun Sorunları (1966)
– İslamiyet Açısından Şeyhlik–Ağalık (1964)
– Hilafet ve Ümmetçilik Sorunu (1967)
Klasik Eser Çevirileri ve Editörlük:
– Mem û Zîn: Ahmed-i Hani’nin eserinin Türkçe çevirisi (1968)
– Şerefname: Şeref Han’ın Kürt tarihini anlatan eserinin çevirisi
– Jîn Dergisi ve Kurdistan Gazetesi: Osmanlı döneminin ilk Kürtçe yayınlarının Latin harflerine aktarılarak 5 cilt halinde yayımlanması
– Mervani Kürtleri Tarihi (İbnü’l-Ezrak’tan çeviri)
Çocuk Edebiyatı ve Kürt Folkloru:
– Meyro, Mîr Zoro, Gurê Bilûrvan (Kavalcı Kurt), Kêz Xatûn, Pepûk
– Melayê Meşhûr (Ünlü Hoca): Kürtçe fıkra derlemeleri
– Kemal Paşa Weledê Kê Ye? (Kemal Paşa Kimin Oğludur?): Siyasi hiciv ve meseller
Mehmet Emin Bozarslan, Kürt diline ve kültürüne adanmış ömrüyle, ardında kalıcı ve tarihsel bir miras bıraktı.
* SH’nin notu: Kürtçenin Latin harfleriyle yazımı Mehmet Emin Bozarslan’ın doğumundan bile önce, Türkiye’deki “harf devrimi” ile eş zamanlı olarak başlamıştır. Latin harfleriyle düzenlenen ilk Kürtçe alfabe Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kararıyla, 1928-29 yıllarında, H.A.Orbeli’nin başkanlığında Ereb Şemo ve İsahak Marogulov tarafından hazırlanır. Ermenistan’daki Kürtler için çıkarılan Riya Teze gazetesi bu alfabenin harfleri ile basılır. Hemen ardından Celadet Ali Bedirxan’ın kardeşi Kamuran ile birlikte Suriye’de yaptığı çalışmalar gelir. İki kardeş 1932’de bazı harfleri Sovyet Kürtlerininkinden farklı 31 harfli bir Elifba Kurdî (Kürtçe Alfabe) geliştirir. Kamuran Bedirxan imzasıyla 1938’de Şam’da Hawar yayınları arasında basılan Elfabeya mın (benim Alfabem) da aynı alfabenin bir kopyası veya belki daha ayrıntılı bir versiyonudur. Celadet’in Kurduğu ve 15 Mayıs 1932’den 1943’e kadar 57 sayı çıkardığı Hawar dergisinde (ilk 24 sayısında Arap alfabesiyle de yayımlanan bazı yazıların yanı sıra) bu alfabe kullanılır. 1942’de Hawar’ın eki olarak çıkarılan ve 1943-45 arasında bağımsız yayına devam eden resimli Kürtçe dergi Ronahi de aynı alfabe ile basılır. Bugün Suriye, Türkiye ve kısmen de Irak Kürtlerince kullanılan bu alfabeye Kurmancî, Hawar ya da Bedirxan alfabesi de denir. Bozarslan’ın Kürtçe alfabesi Bedirxan alfabesinin Türkiye’de ilk kez yapılmış basımı olsa gerektir.