Uppsala Üniversitesi Barış ve Çatışma Araştırmaları Bölümü (UCDP) tarafından yayımlanan yeni rapor, 2025 yılında dünya genelinde örgütlü şiddet kaynaklı ölümlerin keskin biçimde arttığını ortaya koydu. Rapora göre geçen yıl 244 bin 600 kişi yaşamını yitirdi. Bu sayı, 1994 Ruanda Soykırımı’ndan bu yana kaydedilen en yüksek ikinci ölüm bilançosu oldu.
Journal of Peace Research dergisinde yayımlanan araştırma, 1989-2025 dönemine ilişkin küresel çatışma eğilimlerini inceliyor. Uppsala Conflict Data Programı (UCDP) verilerine dayanan çalışma, özellikle Sudan’daki sivillere yönelik katliamların ve devletler arası çatışmalardaki artışın küresel şiddet tablosunu ağırlaştırdığını ortaya koyuyor.
Sivillere yönelik şiddet beş kat arttı
Araştırmaya göre 2024 yılında yaklaşık 14 bin olan sivillere yönelik tek taraflı şiddet kaynaklı ölümler, 2025 yılında 76 bin 500’e yükseldi. Bu artışın temel nedeni Sudan’daki iç savaş sırasında gerçekleştirilen kitlesel katliamlar oldu.
2025’in en ölümcül çatışmaları
| Çatışma | Ölüm sayısı |
|---|---|
| Rusya-Ukrayna savaşı | 94.700 |
| İsrail-Hamas savaşı | 14.400 |
| Sudan iç savaşı | 12.200 |
| Myanmar iç savaşı | 7.500+ |
| Demokratik Kongo Cumhuriyeti | 6.000+ |
Raporda, Sudan’ın Darfur bölgesindeki El Faşir kentinin Ekim 2025’te Sudan Founding Alliance (SFA) güçlerinin kontrolüne geçmesinin ardından on binlerce sivilin öldürüldüğü belirtiliyor. Uydu görüntüleri ve tanık ifadelerine dayanan tahminlere göre yalnızca bu bölgede Aralık ayı ortasına kadar en az 60 bin sivil yaşamını yitirdi. Araştırmacılar bu saldırıların soykırım suçlamalarına konu olduğunu vurguluyor.
Devlet temelli çatışmalar rekor kırdı
Rapor, devletlerin taraf olduğu silahlı çatışmaların sayısının 2025 yılında 65’e yükselerek kayıtların tutulmaya başlandığı 1946’dan bu yana en yüksek seviyeye ulaştığını ortaya koyuyor.
“Devlet temelli çatışmalar rekor kırdı” bölümünde:
| Yıl | Devletler arası çatışma sayısı |
|---|---|
| 2023 | 2 |
| 2024 | 4 |
| 2025 | 8 |
Araştırmacılar özellikle devletler arası çatışmalardaki yükselişe dikkat çekiyor. 2023 yılında iki olan devletler arası çatışma sayısı 2024’te dörde, 2025’te ise sekize çıktı. Böylece devletler arası savaş ve çatışmalar iki yıl üst üste ikiye katlanmış oldu.
Çalışmada bu durumun uluslararası sistemdeki gerilimlerin arttığını gösterdiği belirtilirken, bazı araştırmacıların bu tabloyu “ABD merkezli liberal dünya düzeninin çözülme süreci” olarak değerlendirdiğine yer veriliyor.
Ukrayna savaşı en ölümcül çatışma olmayı sürdürdü
2025 yılında dünyanın en ölümcül savaşı yine Rusya-Ukrayna savaşı oldu. UCDP verilerine göre savaşta en az 94 bin 700 kişi yaşamını yitirdi. Bu sayı, dünya genelindeki çatışma kaynaklı savaş ölümlerinin yaklaşık yüzde 62’sine karşılık geliyor.
İkinci sırada İsrail-Hamas savaşı yer aldı. Gazze merkezli çatışmalarda 2025 yılı boyunca 14 bin 400 ölüm kaydedildi. Araştırma, yıl içinde ilan edilen iki ateşkesin ölümlerin azalmasında etkili olduğunu belirtiyor.
Üçüncü sırada ise Sudan’daki savaş bulunuyor. Sudan ordusu ile Hızlı Destek Güçleri’nin (RSF) öncülük ettiği ittifak arasındaki çatışmalarda yaklaşık 12 bin 200 kişi hayatını kaybetti. Bunun yanı sıra on binlerce sivilin doğrudan hedef alındığı belirtiliyor.
Afrika çatışmaların merkezi haline geldi
Araştırma, Afrika’nın 2025 yılında hem çatışma sayısı hem de ölüm sayıları bakımından dünyanın en ağır savaş coğrafyası olduğunu gösteriyor. Kıtada 29 devlet temelli çatışma kaydedildi.
Afrika’da çatışma kaynaklı ölümler bir önceki yıla göre yüzde 87 artarak 32 bin 500’e ulaştı. Sudan’ın yanı sıra Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Somali ve Sahel bölgesindeki çatışmalar da bu yükselişte etkili oldu.
Çete ve kartel savaşlarında gerileme yaşandı
Rapora göre devlet dışı silahlı gruplar arasındaki çatışmalarda ise düşüş gözlendi. 2024 yılında 17 bin 700 olan ölüm sayısı 2025’te 14 bin 500’e geriledi.
Özellikle Meksika ve Brezilya’daki kartel ve suç örgütleri arasındaki çatışmalarda azalma kaydedildi. Ancak araştırmacılar, yalnızca Meksika’da devlet dışı şiddet nedeniyle yaklaşık 7 bin 800 kişinin yaşamını yitirdiğini belirtiyor. Bu sayı, dünya genelindeki devlet dışı çatışma ölümlerinin yarısından fazlasına denk geliyor.
Siyasi protestolara yönelik baskı arttı
Araştırma, son yıllarda yaygınlaşan kitlesel protesto hareketlerinin giderek daha fazla şiddetle karşılaştığını da ortaya koyuyor.
Özellikle Tanzanya’da 2025 seçimleri sırasında düzenlenen protestoların güvenlik güçlerinin müdahalesi sonucu yüzlerce kişinin ölümüne yol açtığı belirtiliyor. Araştırmacılar, protestoların bastırılması sırasında en az bin sivilin öldürüldüğünü, internet kesintileri nedeniyle gerçek rakamların daha yüksek olabileceğini ifade ediyor.
Araştırmacılar uyarıyor
Çalışmayı hazırlayan araştırmacılar, 2025 verilerinin yalnızca savaşların değil, sivillere yönelik sistematik şiddetin de yeniden yükselişe geçtiğini gösterdiğini belirtiyor. Rapora göre devletler arası çatışmaların artması, Sudan’daki kitlesel katliamlar ve farklı bölgelerdeki siyasi krizler, küresel güvenlik ortamının giderek daha kırılgan hale geldiğine işaret ediyor.
Rapordan öne çıkan veriler
| Gösterge | 2025 |
|---|---|
| Toplam örgütlü şiddet kaynaklı ölüm | 244.600 |
| Devlet temelli çatışma sayısı | 65 |
| Devletler arası çatışma sayısı | 8 |
| Sivillere yönelik şiddet sonucu ölenler | 76.500 |
| Devlet dışı çatışmalarda ölenler | 14.500 |