Close Menu
Siyasi HaberSiyasi Haber

    Subscribe to Updates

    Get the latest creative news from FooBar about art, design and business.

    What's Hot

    MHP’li Kars Belediyesi’nin Sayıştay raporu: 63 araç kayıp, 23 aracın motoru yok

    15 Kasım 2026

    COP31 ve yeşil planlamanın ekonomi politiği

    15 Kasım 2026

    YENİ Parti 1’inci Olağan Kurultayı: Özgür Özel genel başkan seçildi

    14 Kasım 2026
    Facebook X (Twitter) Instagram
    Facebook X (Twitter) Instagram YouTube Bluesky
    Siyasi HaberSiyasi Haber
    • Güncel
      • Ekonomi
      • Politika
      • Dış Haberler
        • Dünya
      • Emek
      • Kadın
      • LGBTİ+
      • Gençlik
      • Ekoloji ve Kent
      • Haklar ve özgürlükler
        • Halklar ve İnançlar
        • Göçmen
        • Çocuk
        • Engelli Hakları
      • Yaşam
        • Eğitim
        • Sağlık
        • Kültür Sanat
        • Bilim Teknoloji
    • Yazılar

      1942-1943 Varlık Vergisi Kanunu ve gayrimüslimlere yönelik ekonomik tasfiye

      10 Kasım 2026

      Mekke Anlaşması ve Orta Doğu’nun koridor savaşları

      6 Kasım 2026

      Allende’ye Darbe: Şili 1973

      4 Kasım 2026

      Ölümünün 55. yılında Kıvılcımlı kitapları (IV) Sosyalist ortamın ve “Doktorcuların” tavrı

      29 Ekim 2026

      Erken Cumhuriyet’in millî sanayileşme hamlesinin arka planı: Alman sermayesi, patent anlaşmazlıkları ve mali krizler

      29 Ekim 2026
    • Seçtiklerimiz

      COP31 ve yeşil planlamanın ekonomi politiği

      15 Kasım 2026

      COP31’in gizlediği

      14 Kasım 2026

      İsrail seçimleri: Netanyahu giderse her şey ya da herhangi bir şey değişecek mi?

      13 Kasım 2026

      YENİ Parti’nin stratejik yol ayrımı

      13 Kasım 2026

      Kristallnacht’ın gölgesinde Türkiye: 1938 Sonbaharında devlet aklı ve azınlık politikaları

      10 Kasım 2026
    • Röportaj/Söyleşiler

      Tuncay Yılmaz: Avrupa’da enternasyonalist bir ortak direniş hattı kurmak istiyoruz

      29 Ekim 2026

      DEM Partili Özgül Saki: “Hiçbir toplumsal kesim güvende değil”

      22 Eylül 2026

      NAZA’nın yönetmenleri: Gazze’de yaşananlara dair hâlâ büyük bir inkâr söz konusu

      14 Eylül 2026

      Tülay Hatimoğulları: Garanti aramanın yolu süreci dönülmez hâle getirmek

      17 Ağustos 2026

      Dr. Toros Korkmaz: “Çerçeve yasa çözüm için hukuksal zemin oluşturabilir”

      6 Ağustos 2026
    • Dosyalar
      • “Süreç” ve Sol
      • 30 Mart Kızıldere Direnişi
      • 8 Mart Dünya Kadınlar Günü 2022
      • AKP-MHP iktidar blokunun Kürt politikası
      • Cumhurbaşkanlığı Seçimleri
      • Ekim Devrimi 103 yaşında!
      • Endüstri 4.0 üzerine yazılar
      • HDK-HDP Tartışmaları
      • Kaypakkaya’nın tarihsel mirası
      • Ölümünün 69. yılında Josef Stalin
      • Mustafa Kahya’nın anısına
    • Çeviriler
    • Arşiv
    Siyasi HaberSiyasi Haber
    Anasayfa » Bir ispat daha: Enflasyonun ana nedeni şirket karları

    Bir ispat daha: Enflasyonun ana nedeni şirket karları

    İBRAHİM EKİNCİ KısaDalga için yazdı: “Bizdeki enflasyonu sürükleyen şey dar gelirli kesimin talebi değil. Dar gelirli karnını doyuramıyorken, harcamalarının enflasyonist olduğunu ileri sürmek, o ücretleri dahi tartışma konusuna yapmak katıksız sermaye yancılığı olur.”
    İbrahim Ekinci14 Temmuz 2024
    Facebook Twitter Pinterest LinkedIn WhatsApp Reddit Tumblr Email
    Share
    Facebook Twitter LinkedIn Pinterest Email

    Okuyun! Hala ‘asgari ücret artışı fena enflasyon yapar’ derseniz, bu çarpıtıcılık ve emek düşmanlığı olur. Dr. Osman Berke Duvan’ın analizi: “Enflasyona en yüksek katkı şirket kârlarındaki artıştan geliyor. Pandemi öncesi birim kâr artışlarının enflasyona katkısı %56’ya ulaşmıştı. Pandemi döneminde %70’i buldu.” Birim işgücü maliyetinin katkısı ise %19,3’tür.

    ****

    Şimşek’in enflasyonla mücadele diye yapıp ettiklerine IMF bile şapka çıkartıyor olabilir. Nebati, büyük bir tasarruf soygunu ile iş kesimine 350 milyar dolar servet aktardı. O, tasarrufları aşırdı, Şimşek, ödemeyi uluslararası fonlara yapıyor. Enflasyonun faturasını dar gelirliye ödetiyor. Halk düşmanı bir politikadır bu. Sadece TÜİK’in kesik rakamlarıyla iş gördüğü için değil, enflasyonun karakteri hakkındaki bilinçli çarpıtma nedeniyle de.

    Bilinçli çarpıtma, çünkü, çok yazıldı. Bizdeki enflasyonu sürükleyen şey dar gelirli kesimin talebi değil. Dar gelirli karnını doyuramıyorken, harcamalarının enflasyonist olduğunu ileri sürmek, o ücretleri dahi tartışma konusuna yapmak katıksız sermaye yancılığı olur. Hocaların, çok sayıda iktisatçının, birçok yönden durumu yoklayan araştırmaları orada duruyor.

    IMF şapka çıkarıyor olabilir dedim çünkü, kâr itilimli enflasyonun Avrupa ekonomilerindeki dinamiklerine yönelik bulgulardan biri de IMF çalışanlarına ait. “Hansen, Toscani ve Jing Zhou, AB ekonomilerinde tüketici fiyatlarındaki artışın % 40’ının ithal girdi maliyetlerinden, %45’inin kâr oranlarındaki artıştan kaynaklandığını; sadece % 4,5’inin nominal ücret maliyetlerindeki artışlara bağlanabileceğini ortaya koydular. Daha da önemlisi IMF yazarlarına göre, ‘AB’de enflasyonun geriye çekilebilmesi için kâr katsayılarının 2015 düzeylerine geriletilmesi’ gerekmektedir.” (Boratav, Yeldan, Köse)

    Bizde durum ne? Mesela MB söylüyor şunu: “Firmaların borçluluğu gerilerken, kârlılık göstergeleri tarihsel ortalamaların üzerinde seyretmekte ve likidite yapılarındaki güçlü görünüm korunmaktadır.” Bu tespit enflasyon raporunda duruyor. Bakmıyor, ilgilenmiyorlar.

    Covid-19 pandemisinin ardından tüm dünyada hem enflasyon hem de şirket kârları aynı anda patladı. Konu dünyada geniş yankı uyandırırken; şirketlerin pandemi ve ardından gelen dönemi fırsata çevirdiğine yönelik algı küresel kamuoyunda pekişti. Aslında şirketlerin piyasa gücündeki artış, pandemiyle beraber başlamış bir süreç değil. Gelişmiş ekonomilerde 1980’lerden itibaren şirketlerin piyasa gücü artıyor. Ancak önce Covid-19, ardından Rusya-Ukrayna çatışmasıyla sıçrayan şirket kârları ve enflasyon, şirketlerin artan piyasa gücünü daha görünür kıldı. Tartışmalar gecikmeyle de olsa Türkiye’de de başladı. Erinç Yeldan-A. Haşim Köse-Korkut Boratav, O. Berke Duvan, Ensar Yılmaz-Necip Bulut, Hasan Tekgüç gibi akademisyenler çalışmalarının bulgularını paylaştılar. Ancak TÜİK Başkanının son açıklamaları Türkiye’de “kâr enflasyonu”, “kâr-itilimli” enflasyon tartışmalarını iyice alevlendirdi.

    Dr. Duvan’ın çalışmasında, “Türkiye’de satıcıların enflasyonu: Şirket karları enflasyona ne kadar katkı yaptı?” sorusuna cevap aranıyor.

    Peki şirket kârlarının enflasyona katkısını ve bu katkılardaki değişim nasıl ölçülebilir? OECD, IMF, ECB, Avrupa Komisyonu gibi kuruluşların sıkça kullandığı yöntem, “deflatör ayrıştırma yöntemi.” GSYH deflatörü “yurtiçinde üretilen mal ve hizmetlerin” fiyatlarındaki değişimleri gösteren önemli bir veri aynı zamanda… Bu yöntem de faktör gelirlerindeki değişimlerin yurtiçi enflasyona yaptığı katkıları ayrıştırmaya imkân sağlayan bir hesap egzersizi. Dr. Duvan da çalışmasında bu yöntemi kullanmış.

    Gerek pandemi öncesinde gerekse pandemiden sonra enflasyona en yüksek katkı şirketlerin birim kârlarındaki artıştan geliyor. 1999-2009, 2010-2019 dönemlerinde ortalama yurtiçi enflasyon sırasıyla; %24,6 ve %9,4 olurken bunun 15,3 ve 5,3 puanı birim kârlardaki artıştan kaynaklanıyor. Söz konusu katkılar yüzdeyle ifade edilirse yurtiçi enflasyonun yine aynı sırayla %62’si ve %56’sı birim kâr artışından geliyor.

    Pandemi döneminde (2020-2022) ise yurtiçi enflasyon ortalama %46,6 olurken, buna şirketlerin birim kâr artışından gelen katkı %70’i buluyor. Yani şirketlerin birim kârlarındaki artışın enflasyona katkısı pandemide belirgin bir artış gösteriyor.

    Deflatör ayrıştırma yönteminin dışında ekonomistlerin şirket kârlarının fiyat oluşumundaki etkisini takip ettiği başka yöntemler de var. Bunlardan birisi de şirketlerin kâr marjlarının (mark-up) zaman içindeki değişimini izlemek. Ancak bu yöntem hele hele bizim gibi veri kısıtlarının çok olduğu bir ülkede nispeten daha güç. Bu nedenle uygulamada takip edilen bir diğer önemli kâr göstergesi; “FAVÖK/Net satışlar” veya “FAVÖK/Üretimden Satışlar” göstergeleri…

    Nitekim İSO 500 çalışmalarında da FAVÖK, yani faiz ve vergi öncesi kârın net satışlara oranı önemli bir karlılık göstergesi olarak kullanılıyor. Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşlarının elde ettiği kar ve ödediği ücret ve maaşların üretimden satışlara oranına bakıldığında ise pandemiden sonra kâr oranlarında ciddi bir artış olduğu gözleniyor. Buna karşın ücretlerin satışlar içindeki payı ise aynı dönemde geriliyor.

    Esasen büyük sanayi şirketlerinde ücret ve maaşların üretimden satışlar içindeki payı uzunca bir süredir geriliyor. Duvan, İSO 500 çalışmalarından yararlanarak, bunu da bir başka çalışmayla ortaya koymuş (Duvan, 2023). Emeğin payı özellikle 2000’lerin başından itibaren sürekli geriliyor.

    Tabi bu süreçte 2021’den sonra para politikasının duruşundaki değişimi de unutmamak gerek. Faizlerdeki gevşeme kurlardaki artış ekonomide hem arz hem de talep kaynaklı şokları tetiklerken yük şirketlerden ziyade vatandaşın sırtında kaldı. Nitekim İSO 500 çalışmaları da bunu itiraf ediyor. İSO 500 2022 yılı raporundaki (sayfa: 78) ifadeyi aynen aktarıyorum: “Küresel koşullar ile artan enerji, gıda, emtia ve nihai ürün fiyatları satış karlılığını olumlu etkilemiştir. İkinci olarak ise yurtiçindeki yüksek maliyet artışları iç talebin canlı kalması nedeniyle yine yurtiçi fiyatlarına yansıtılabilmiştir.”

    Manzara ortada, şirketlerin üretimden payı yıllar içerisinde artarken, emeğin payı sürekli geriliyor. Şirketler karlarını artırma konusunda hiçbir fırsatı kaçırmıyor. Karşılarına çıkan bu fırsat milyonları ezip geçen türlü krizler olsa bile… Dr. Duvan’dan aktaracaklarım bu kadar. Diğer çalışmalardan da birkaç bulguyu tekrar aktarayım:

    • İSO 500’ün katma değeri içindeki ücret paylarının 2004-2015 arasında ortalaması yüzde 55,7’tir. (…) 2018’de yüzde 54,7 olan ücret payları dört yıl gibi kısa bir sürenin ardından yüzde 26,9’a gerilemiştir.
    • İSO 500’de “sömürü oranı” 2003-2015 döneminde ortalama yüzde 78’ler düzeyindeydi. Bu değer 2022’de yüzde 271,7’ye sıçramıştır.
    • Türkiye ekonomisinin (tarım dışı) bütünü göz önüne alındığında ortalama kâr katsayıları 2015’te 0,14’ten, 2021’de 0.21’e yükselmiştir. Sanayide 0.12’den 0.19’a çıkmıştır. (Boratav, Yeldan, Köse)
    • BİST’teki finans-dışı firmalarda 2013-2017 ve 2018-2023 dönemleri arasında özkaynak kârlılığındaki artış yaklaşık %80’dir. Bazı sektörlerde %300’den fazla artış yaşanmıştır. (Yılmaz, Bulut)
    • MB sektör bilançoları, toplam ciroyu şirket başına bölerek yapılan hesaplamada kârlılıkta %423 artış gösteriyor. (Aydın Aykoç)
    • TÜİK’in hane halkı tüketim harcamaları 2023 istatistiklerine göre 2002’den 2023’e, en alt yüzde 20’nin harcama payında yüzde 22,3, en alt ikinci grubun harcama payında yüzde 8,6 kayıp yaşanırken, en yüksek gelirli yüzde 20’lik kesimin harcama payı %4,9 artarak yüzde 38,2’den yüzde 40,1’e çıkmıştır.
    • 2021 ve 2022 arasında en tepedeki %10’un geliri reel olarak %60 artmıştır. Haliyle bu kesimin ortalama gelirinin alttaki %50’ye oranı da görülmemiş bir şekilde artmıştır. (Prof. Dr. Hasan Tekgüç)

    ———————————

    Atıfta Bulunulan Çalışmalar:

    Duvan, O.B. (2023). “1980’lerden Günümüze Neoliberal Politikalar Altında Türkiye’nin En Büyük 500 Sanayi Kuruluşunda İstihdam, Verimlilik ve Bölüşümün Seyri”. Emek Araştırma Dergisi, Sayı:24. 391-422.

    Duvan, O.B. (2024). “Contribution of Corporate Profits to Inflation in Türkiye after Covid-19”. Politik Ekonomik Kuram 8(1).109-125

    Yeldan, E., Köse, A.H. ve Boratav, K. (2023). Türkiye’de Derinleşen Yapısal Kriz Eğilimi ve Kâr İtilimli Enflasyonun Dinamikleri. İktisat ve Toplum, 158, 8-30

    Yılmaz, E. ve Bulut, N. (2024). Enflasyon dinamiği: Firma karları, ücretler ve ithalat fiyatları. Erişim: Enflasyon dinamiği: Firma karları, ücretler ve ithalat fiyatları (kisadalga.net

    Share. Facebook Twitter Pinterest LinkedIn Tumblr Telegram Email

    İlgili İçerikler

    COP31 ve yeşil planlamanın ekonomi politiği

    15 Kasım 2026

    COP31’in gizlediği

    14 Kasım 2026

    İsrail seçimleri: Netanyahu giderse her şey ya da herhangi bir şey değişecek mi?

    13 Kasım 2026
    Destek Ol
    Yazılar
    Toros Korkmaz

    1942-1943 Varlık Vergisi Kanunu ve gayrimüslimlere yönelik ekonomik tasfiye

    Siyasi Haber

    Mekke Anlaşması ve Orta Doğu’nun koridor savaşları

    Korkut Akın

    Allende’ye Darbe: Şili 1973

    Ahmet Kale

    Ölümünün 55. yılında Kıvılcımlı kitapları (IV) Sosyalist ortamın ve “Doktorcuların” tavrı

    Bağlantıda Kalın
    • Facebook
    • Twitter
    Seçtiklerimiz
    Ümit Akçay

    COP31 ve yeşil planlamanın ekonomi politiği

    Siyasi Haber

    COP31’in gizlediği

    Siyasi Haber

    İsrail seçimleri: Netanyahu giderse her şey ya da herhangi bir şey değişecek mi?

    Toros Korkmaz

    YENİ Parti’nin stratejik yol ayrımı

    Güncel Kalın

    E Bültene üye olun gündemden ilk siz haberdar olun.

    Siyasi Haber, “tarafsız” değil “nesnel” olmayı esas alır. Siyasi Haber, işçi ve emekçiler, kadınlar, LGBTİ+’lar, gençler, doğa ve yaşam savunucuları, ezilen etnik ve inançsal topluluklardan yanadır.

    Devletten ve sermayeden bağımsızdır.

    Facebook X (Twitter) Instagram YouTube Bluesky
    EMEK

    Aliağa’nın ‘Çukur’unda ikinci Habaş alarmı!

    14 Kasım 2026

    Amasra’da Hattat Enerji işçileri üretimi durdurdu: 65 madenci yer altından çıkmıyor

    13 Kasım 2026

    HABAŞ’ın iş cinayeti bilançosu: 1999’dan bugüne en az 45 işçi yaşamını yitirdi

    12 Kasım 2026
    KADIN

    Urfa’da 2 kadın katledildi

    5 Kasım 2026

    ‘Kadınlar Yan Yana Geleceği Konuşuyor’ Konferansı yapılıyor

    31 Ekim 2026

    İpek Er’in faili eski uzman çavuş Musa Orhan’a beraat

    26 Ekim 2026
    © 2026 Siyasi Haber. Designed by Fikir Meclisi.

    Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.