Editör: Mehmet Murat Yıldırım, (SH), (MMY)
Eğitim-İş tarafından hazırlanan “Öğrencinin Yemeği Kamunun Sorumluluğu” başlıklı rapor, Türkiye’deki okulların derinleşen ekonomik eşitsizliklerin ve çocuk yoksulluğunun merkezine dönüştüğünü gözler önüne serdi. Raporda yer alan çarpıcı veriler şöyle:
- OECD Birinciliği: Türkiye’de 15 yaşındaki her beş öğrenciden biri parasızlık nedeniyle haftada en az bir öğün atlıyor ve Türkiye bu oranla OECD ülkeleri arasında ilk sırada yer alıyor.
- Avrupa’da Yoksulluk Riski: Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) 2025 verilerine göre, 18 yaş altındaki çocukların yüzde 37,6’sı yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında bulunuyor. Türkiye bu oranla da Avrupa ülkeleri arasında ilk sıraya yerleşiyor.
- Yetersiz Beslenme: TÜİK 2022 verilerine göre her gün et, tavuk veya balık tüketebilen çocukların oranı yalnızca yüzde 12,7.
“Kaynak sorunu yok, siyasi tercih meselesi”
Yıllardır öne sürülen “bütçe yetersiz” gerekçelerinin kabul edilemez olduğunu belirten Eğitim-İş, merkezi yönetim bütçesinin yalnızca yüzde 1,36’lık kaynağıyla okul öncesi ve zorunlu eğitimdeki 15,2 milyon öğrencinin tamamına her okul günü bir öğün sıcak yemek verilebileceğini kanıtladı.
Açıklamada, “Ortada bir kaynak sorunu yoktur; açık, bilinçli bir siyasi tercih vardır. Kamu kaynaklarından milyarlarca lira sermayeye aktarılırken çocukların tabağına gelince bütçe yetersizliğinden bahsetmek ironiktir” denildi.
Dünya genelinde en az 460 milyon çocuğun okul yemeğinden yararlandığı, AB üyesi 27 ülkenin 26’sında evrensel veya hedefli okul yemeği programları olduğu hatırlatılırken; Türkiye’nin ulusal okul yemeği programı olmayan nadir ülkelerden biri ve 113 ülkenin üye olduğu uluslararası Okul Yemeği Koalisyonu’nun dışında kalan ülkelerden biri olduğu vurgulandı.
Ertelenemez 8 acil talep
Eğitim-İş, yoksulluğun okul kapısında bitirilemese de açlığın sınıfa girmesini önlemenin kamusal adımlara bağlı olduğunu belirterek şu sekiz acil talebi sıraladı:
- Bütün devlet okullarında, istisnasız her öğrenciye, her okul günü bir öğün ücretsiz ve sıcak yemek verilmelidir.
- Bu hak yasayla güvence altına alınmalı; hükümetlerin değişmesiyle ortadan kalkmayacak bir düzenleme yapılmalıdır.
- Program, MEB bütçesinde kendine ait ve kalıcı bir kalem olarak yer almalıdır.
- Ücretsiz, güvenli ve kolay erişilebilir içme suyu programın ayrılmaz parçası olmalıdır.
- Menüler bağlayıcı bir ulusal beslenme standardına göre beslenme uzmanlarınca hazırlanmalı; çölyak, diyabet ve besin alerjisi gibi gereksinimler için güvenli alternatifler sunulmalıdır.
- Yemekhaneler çocukların birlikte ve acele etmeden yemek yiyebileceği ferahlıkta olmalı; okul yemeği programları çocukların sosyalleşmelerine destek olacak şekilde kurgulanmalıdır.
- Programda çalışacak personel kadrolu ve güvenceli istihdam edilmeli, taşeronlaştırmaya izin verilmemelidir.
- Tedarik süreçleri yerel üreticiyi güçlendirecek biçimde tasarlanmalıdır.
Rapor, “Bir öğün yemek, bu ülkenin karşılayamayacağı bir yük değildir. Çocukların aç kalması ise karşılayamayacağımız bir maliyettir” çağrısıyla son buldu.