Meksika’da Kadın Cinayetlerine Karşı Ulusal Yasa’nın önünü açan anayasa değişikliği Temsilciler Meclisi’nden sonra Senato’da da kabul edilerek kesinleşti. Yeni düzenlemeyle şiddet kaynaklı tüm kadın ölümleri kadın cinayeti kapsamına alınıyor ve kadın cinayetlerini ağır insan hakkı ihlali olarak tanımlanıyor.
Meksika anayasasının 73. maddesinde yapılan değişiklikle kadınların şiddete uğramadan yaşama hakkının güvence altına alınması için Kongre’ye bütün ülkeyi ve yönetimin her düzeyini kapsayan tek tip bir yasal çerçeve oluşturma yetkisi tanınıyor. 32 eyaleti olan Meksika’da, kadın cinayetleri yargılanırken her eyalette farklı ölçütler uygulanıyordu ve kadın cinayetlerinin dörtte biri bile soruşturmalarda bu tanımla ele alınmıyordu. 2018 ile 2025 arasında Meksika’da kayıtlara geçen 26 bin 600’den fazla kadın cinayetinden yalnızca 6 bin 781’inin kadın cinayeti olarak soruşturulduğu bildiriliyor.
Senato Başkanı Laura Itzel Castillo Juárez, çıkarılacak genel yasanın amacının, günde ortalama on kadının öldürüldüğü Meksika’da “kadın cinayeti suçunun önlenmesini, soruşturulmasını, cezalandırılmasını ve telafisini güçlendirmek” olacağını söyledi.
Getirilen değişiklikler
Kongre, 180 gün içinde ilgili yasayı çıkarmak zorunda. Yasayla kadın cinayetlerine verilecek hapis cezaları 70 yıla kadar çıkarılıyor ve soruşturma prosedürleri standartlaştırılıyor. Ceza davaları, yaptırımlar ve tazminatlar için zaman aşımı kaldırılırken mağdurun yaşı, durumu veya kırılganlığıyla bağlantılı ağırlaştırıcı unsurlar ekleniyor. Reform ayrıca faillerin miras haklarını, anne babalık yetkilerini ve mağdurla bağlantılı tüm menfaatleri ortadan kaldırıyor.
Değişiklik tasarısında, kadın cinayetini sınıflandırmakta cinsel şiddet, güç veya tabiyet dinamikleri ve mağdurun bedeninin kamuya açık şekilde sergilenmesi gibi cinsiyete dayalı dokuz toplumsal kriter ana hatlarıyla ortaya koyuluyor.
Mağdurlara destek
Yeni değişiklik, mağdurlar ve aileleri için desteği genişleterek, hukuksal, psikolojik ve tıbbi yardımın yanı sıra kadın cinayeti sonucu öksüz kalan çocuklar için eğitim ve sosyal hizmetler sağlanmasını zorunlu kılıyor. Yetkililer, ceza sürecinin tüm aşamalarında soruşturmaların sürekliliğini sağlamak; hem ceza soruşturması hem de mağdur bakımı konusunda eğitimli, sertifikalı personelin görev yaptığı uzmanlaşmış birimler oluşturmakla yükümlü tutulacak.
Meksika Şiddetten Arınmış Yaşam Hakkı Müsteşarı Ingrid Gómez, yasanın kapsamlı bir yaklaşım benimsediğini, hakikate ve adalete erişimi, ücretsiz tıbbi ve psikolojik bakımı ve orantılı tazminatı güvence altına aldığını belirtti. Kadın cinayeti nedeniyle öksüz kalan çocuk ve ergenlere ilişkin ulusal kayıt sistemi de, hedefe yönelik kamu politikalarına yol gösterecek ve bu suçlardan etkilenen çocuklara uzun vadeli destek verecek.
Daha ağır yaptırımlar, daha kapsamlı koruma önlemleri
Yeni mevzuat ayrıca dijital platformlara yeni sorumluluklar yüklüyor. Mağdurların sansasyonel veya aşağılayıcı görüntülerinin dolaşımını önlemelerini zorunlu kılıyor. Ayrıca erken risk tespiti yapmak, sığınma evlerine ve uzmanlaşmış hizmetlere erişimi genişletmek ve yasanın uygulanmasını denetleyecek bir ulusal komisyon oluşturmak amacıyla federal, eyalet ve belediye yetkilileri arasında eşgüdüm mekanizmaları kurulmasını kayıt altına alıyor.
Yasa, daha ağır cezaları genişletilmiş korumalar ve eşgüdümlü önleme stratejileriyle birleştirerek Meksika tarihinde kadın cinayetlerine yönelik en kapsamlı çabalardan birini uygulamaya sokmanın önünü açıyor; ülkenin en kalıcı ve acil toplumsal sorunlarından birine çözüm bulma yolunda kararlı bir adımı temsil ediyor.
Kadın cinayetlerine ilişkin veriler
Meksika’da 2024’te resmi devlet kriterlerine göre toplumsal cinsiyet bağlamında kadın veya kız çocuklarının öldürülmesi olarak tanımlanan 797 kadın cinayeti kaydedildi. Ülke çapında kadın cinayeti oranının yüz bin kadın başına yaklaşık 1,43 vaka düzeyinde olduğu 2022 öncesindeki iki yıl boyunca bu oran yüz binde 1,5’in de üzerine çıkmıştı.
2015’te 413 olan vaka sayısı istikrarlı bir şekilde artarak 2023’te 827’ye yükseldi. BM Kadın ve BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi’nin (UNODC) ortak raporuna göre, 2024’te dünya genelinde yaklaşık 50 bin kadın partnerleri veya aile üyeleri tarafından öldürüldü. Meksika’da kadın cinayeti oranı birçok batı ülkesine oranla yüksek olmayı sürdürse de, Latin Amerika, Brezilya, Honduras, Guatemala ve Dominik Cumhuriyeti’nin daha da yüksek düzeyleri bildirdiği daha geniş bir bölgesel krizin içinde.
Meksika hükümeti, 2026’nın ilk çeyreğinde kadın cinayetlerinde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 14,9’luk düşüş yaşandığını belirtirken, Ulusal Kadın Cinayetleri Vatandaş Gözlemevi (OCNF) gibi sivil toplum kuruluşları bu verilerin gerçeği tam yansıtmadığı görüşünde.
Kaynaklar: Bianet, Yeni Yaşam ve La Voce di New York