Şili’de devlet başkanlığı seçiminin birinci turunda hiçbir aday yeterli oy oranına ulaşamadı. “Şili İçin Birlik” ittifakının adayı ve Komünist Partisi üyesi Jeannette Jara, oyların yüzde 26,85’ini alarak seçim yarışını önde bitirdi.
Jara, 2022’den Haziran 2025’te başkan adayı oluncaya kadar Gabriel Boric yönetiminde Çalışma Bakanlığı yapmıştı. Görev süresi boyunca, 40 saatlik çalışma haftası yasasının yürürlüğe girmesini, işyerinde tacizle mücadeleyi amaçlayan “Karın Yasası”nın kabul edilmesini ve kapsamlı bir emeklilik reformu önerisinin sunulmasını da içeren önemli iş ve emeklilik reformlarına öncülük etti. 2022 ve 2023 yıllarında halkın kendisine desteği önemli ölçüde arttı ve kamuoyu yoklamalarında sürekli olarak en yüksek puanı alan kabine üyeleri arasında yer aldı. Fakat gene kamuoyu yoklamalarına göre 2023 ortalarında Boric’i destekleyenlerin oranı yüzde 28’e düşerken, seçmenlerin 66’sı onun yönetimini onaylamıyordu.
Jara’nın programında Şili’nin sosyal güvenlik ağını genişletmek, hem asgari ücreti hem de lityum üretimi arttırmak, işsizlikle, kara para aklama ve uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele gibi maddeler var.
Oyların yüzde 24,05’ini alan rakibi Jose Antonio Kast ise faşizan bir sağcı. Babası Nazi Partisi üyesi; kardeşi Pinochet diktatörlüğünde bakanlık yapmış; Kendisi ise Pinochet faşizminin bazı yönlerinden övgüyle söz eden bir Trump hayranı. Geleneksel muhafazakar partiden ayrılıp kendi “Cumhuriyetçi Parti”sini kurmuş. Seçim kampanyasını bütün aşırı sağcılar gibi “güvenlik” eksenine dayandırdı. “Örgütlü suç”la mücadele, “yasa dışı göç”ü önlemek ve bunun için Şili ‘nin kuzey sınırlarına duvar örmek, devleti küçültmek, eşcinsel evliliğine ve tecavüz halinde bile kürtaja izin vermemek, çevreci ve yerli eylemlerine karşı olmak başlıca propaganda konuları arasındaydı
İlk turda elenenlerden Halkın Partisi adayı Franco Parisi oyların yüzde 19,55’ini alarak seçimi üçüncü sırada bitirdi. Popülist iş adamı ve ünlü ekonomist Parisi de Kast gibi sert bir “kanun ve düzen” kampanyası yürüttü; idam cezasını geri getirmek ve göçmen girişine karşı Şili’nin geçirgen kuzey sınırına kara mayınları döşemek gibi daha da radikal sağcı vaadlerde bulundu.
Ulusal Liberter Parti Adayı, Kongre üyesi ve YouTube kışkırtıcısı Johannes Kaiser oyların yüzde 13,94’unu, geleneksel merkez-sağı temsil eden Haydi Şili adayı Evelyn Matthei ise yüzde 12,59’unu alabildi.
Pazar günü geç saatlerde seçim sonuçlarını öğrenen Matthei, Kast’ın parti merkezine koşarak, sağcı rakibine desteğini açıkladı. Kaiser de Kast’ı destekleyeceğine söz verdi. Parisi ise sonuçlar açıklandıktan sonra çekingen bir tavır sergiledi ve “Kimseye açık çek vermiyoruz” dedi. Onun seçmenleri, soldaki ve sağdaki elitleri reddeden geniş bir yelpazeyi temsil ediyor.
2022’deki anayasal düzenleme ile oy vermenin zorunlu kılınmasından sonra yapılan bu ilk genel seçimde kullanılan oyların yüzde 20’si boş veya geçersizdi. Sol ittifak, cumhurbaşkanlığı seçimlerine göre daha iyi bir sonuç (yüzde 44) almayı başarsa da sağcıların yüzde 54’lük oy oranı karşısında 155 üyeli Temsilciler Meclisi’ndeki çoğunluğunu kaybetti. Ancak üyelerinin yarısı yenilenen senato çoğunluğu sola geçti. Sol partiler daha önce senatoda sadece 18 sandalyeye sahipti. “Şili İçin Birlik”in sahip olduğu 11 sandalye için zaten seçim yapılmıyordu. Buna ek olarak kazanılan 12 yeni sandalye ile sayı 23’e ciktı ve 5 sandalyenin sahipleri de solu destekledi.
İkinci tur 14 Aralık’ta
Hiçbir adayın yüzde 50’yi aşamaması nedeniyle solun ortak adayı Jara ve aşırı sağcı Kast, 14 Aralık’ta Şili’nin yeni devlet başkanı olmak için yarışacak.
Sağın başkanlık seçimlerindeki toplam oyu yüzde 70’i bulsa da, bölünmüş sağdaki bütün seçmenlerin Kast’a oy vereceği şüpheli. Pazar günü sandık başında röportaj yapılan bazı Kaiser ve Matthei seçmenleri -LGBTQ topluluğu üyeleri, kadınlar ve ateistler dahil- Kast’in aşırı muhafazakar koyu Hıristiyan değerlerini gerekçe göstererek onu desteklemeyi reddedeceklerini söyledi. Fakat bu seçmenlerin Komünist Partili adaya oy vermekte tereddüt edecekleri de besbelli.
Birinci turu önde bitiren Jara’nın ikinci turda seçimi kazanması kolay olmayacak. Bu yolda Jara ekibinin ve bütün sol güçlerin hem geçersiz veya boş oy kullanan seçmenleri, hem de Kast’tan hazzetmeyen sağcı seçmenlerden bir kısmını ikna edebilmek için seferber olması ve yoğun bir kampanya yürütmesi gerek. Şili’nin başına da yeni bir Milei’nin geçmesi önlenebilecek mi, bir ay sonra göreceğiz.
Haber Merkezi