Dış Haberler, (SH), (MMY)
Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı’nda kararın gerekçesini Divan Başkanı Yuji Iwasawa okudu. Iwasawa, Myanmar güvenlik güçlerinin binlerce sivili öldürdüğünü, sistematik cinsel şiddet uyguladığını ve Arakanlı Müslümanların evlerini yaktığını belirterek, Arakanlı Müslümanların Soykırım Sözleşmesi kapsamında korunan ayrı bir etnik grup olduğunun tespit edildiğini açıkladı.
Divanın kararda yer verdiği temel tespitler şunlar oldu:
- 2017 Saldırıları ve Demografik Müdahale: Güvenlik güçlerinin 2017 yılında yaklaşık 10 bin kişiyi öldürdüğü delillerle ortaya konuldu. Arakanlı Müslüman köylerinin yaklaşık yüzde 40’ının yıkıldığı ve yerlerine başka toplulukların yerleştirildiği belirtildi.
- Doğumların Engellenmesi ve Ayrımcı Yasalar: 2005-2018 döneminde getirilen özel evlilik şartları ve çocuk sayısı sınırlamalarının, Arakanlı Müslümanların doğumlarını engellemeyi amaçladığı kaydedildi. 1982 Vatandaşlık Yasası ve diğer politikaların kasten ayrımcı olduğunu vurgulayan Divan, saldırılardaki amacı açıklayabilecek tek makul çıkarımın soykırım olduğu sonucuna vardı.
- Çocukların Hedef Alınması ve Nefret Söylemi: Çok sayıda küçük çocuğun Arakanlı Müslüman olmaları dışında hiçbir gerekçeyle açıklanamayacak biçimde öldürüldüğü belirtildi. Ayrıca kıdemli General Min Aung Hlaing’in ve ordunun sosyal medyada koordineli biçimde nefret söylemi yaydığı tespit edildi.
Karar oylaması, onarım ve tazminat hükümleri
Soykırım suçuna ilişkin temel hüküm dokuz yargıcın lehte oyuyla kabul edildi. Divan Başkan Yardımcısı Julia Sebutinde ile yargıçlar Peter Tomka, Ronny Abraham, Xue Hanqin, Georg Nolte ve Myanmar’ın atadığı geçici yargıç Claus Kreß ise karara karşı oy kullandı.
Myanmar’ın 2020’de verilen geçici tedbir kararlarına uymadığını ve bağımsız soruşturmaları engellediğini belirten Divan, şu hükümlere hükmetti:
- Myanmar, Soykırım Sözleşmesi’ni uygulayacak yasal düzenlemeleri hayata geçirerek hak ihlallerine derhal son verecek, failleri cezalandıracak ve delilleri koruma altına alacak.
- Yerinden edilen Arakanlı Müslümanların güvenli ve onurlu biçimde yaşadıkları topraklara geri dönmesi, parçalanan ailelerin yeniden bir araya gelmesi ve gasp edilen mülklerin iadesi sağlanacak.
- Kayıp kişilerin akıbeti araştırılacak, yaşamını yitirenler için kültürel ve dini geleneklere uygun defin koşulları oluşturulacak ve hayatta kalanlara fiziksel ile psikolojik rehabilitasyon desteği verilecek.
- Myanmar, Arakanlı Müslümanların uğradığı zararları tazmin edecek; Gambiya, Arakanlı Müslümanlar adına tazminat talebinde bulunabilecek.
Davanın arka planı
Myanmar ordusu, Ağustos 2017’de Arakan eyaletinin kuzeyinde “temizleme operasyonları” adı altında askeri saldırılar başlatmış; katliamlar, cinsel saldırılar ve köy yakmalar sonucunda yüz binlerce Arakanlı Müslüman komşu ülke Bangladeş’e sığınmak zorunda kalmıştı.
Gambiya, İslam İşbirliği Teşkilatı’nın desteğiyle 11 Kasım 2019’da UAD’de Myanmar aleyhine soykırım davası açtı. Divan, 23 Ocak 2020’de geçici tedbir kararı vermiş, 22 Temmuz 2022’de ise Myanmar’ın ön itirazlarını reddetmişti. 11 ülkenin müdahil olduğu davanın esasa ilişkin duruşmaları 12-29 Ocak 2026 tarihlerinde gerçekleştirildi. UAD kararları kesin ve bağlayıcı nitelik taşıyor ve kararlara karşı temyiz yolu bulunmuyor.
