Editör: Mehmet Murat Yıldırım, (SH)
Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu’nun (UNFPA) perşembe günü kamuoyuyla paylaştığı rapor, evlilik ve partner ilişkilerinde kadınların kendi bedenleri üzerinde karar alma hakkının sistematik biçimde ihlal edildiğini ortaya koydu. Dünya genelinde her dört kadından birinin cinsel ilişkiye “hayır” diyemediğini belgeleyen raporda, bölgesel eşitsizlikler de çarpıcı verilerle yer aldı:
- Batı ve Orta Afrika: Kadınların yüzde 45’i partnerlerinin cinsel ilişki talebini reddedemiyor.
- Doğu ve Güney Afrika ile Arap Ülkeleri: Kadınların yüzde 33’ü cinsel ilişkiye hayır deme hakkını kullanamıyor.
- Latin Amerika ve Karayipler: Her 10 kadından biri rızası dışında cinsel ilişkiye zorlanıyor.
Angola, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Kazakistan, Malavi, Mali, Nijerya, Tacikistan ve Zambiya’yı kapsayan karşılaştırmalı analizde ise 15-19 yaş grubundaki genç kadınların ve kız çocuklarının, 45-49 yaş grubundaki kadınlara oranla cinsel ilişkiyi reddetme konusunda çok daha ağır engellerle karşılaştığı tespit edildi.
“Evlilik sürekli ve örtük cinsel rıza anlamına gelmez”
Küresel insan hakları örgütü Equality Now avukatı Jean-Paul Murunga, verilerin kadınların beden bütünlüğü ve temel hakları açısından endişe verici olduğunu belirterek, evlilik birliğinin kadınların cinsel özerkliğini ortadan kaldırmadığını vurguladı.
Afrika Birliği tarafından 2003 yılında kabul edilen Maputo Protokolü’nün kadınları her türlü şiddetten koruma yükümlülüğü getirdiğini hatırlatan Murunga, evliliğin erkeklere sürekli veya örtük bir cinsel rıza hakkı tanımadığını ifade etti. Kadınların cinsel ilişkinin ne zaman ve hangi koşullarda gerçekleşeceğine özgürce karar verme hakkına sahip olduğunu belirten Murunga, evlilik içi tecavüzü meşrulaştıran yasaların derhal değiştirilmesi çağrısında bulundu.
Equality Now’ın 2024 tarihli raporuna göre, Fildişi Sahili, Etiyopya ve Güney Sudan’ın da aralarında bulunduğu yedi ülkede erkekler evlilik içi tecavüz suçlamasından açıkça muaf tutuluyor. Tanzanya ve Eritre gibi ülkelerde ise evlilik içi cinsel saldırı yalnızca eşlerin fiilen ayrı yaşadığı durumlarda suç kapsamına alınıyor. Çocuk yaşta zorla evliliklerin sürdüğü bölgelerde bu yasal boşluklar, kız çocuklarını doğrudan cinsel şiddete mahkûm ediyor.
Patriyarkal normlar cinsel şiddeti “görev” gibi sunuyor
Sierra Leone’de ergen kız çocuklarıyla dayanışma çalışmaları yürüten A Girl At A Time kuruluşunun kurucusu Alimatu Dimonekene ise toplumsal cinsiyet rollerinin ve patriyarkal geleneklerin kadınların rıza hakkını nasıl gasbettiğine dikkat çekti.
Batı Afrika’da evlilik içi tecavüzün toplumsal bir tabu olarak sessizlikle geçiştirildiğini belirten Dimonekene, kadınların maruz kaldıkları cinsel şiddeti çoğu zaman tecavüz olarak adlandıramadığını ve ataerkil baskı nedeniyle kendilerini suçladığını söyledi. Evlilikte cinsel ilişkinin kadınlar için yerine getirilmesi gereken bir “yükümlülük” gibi dayatıldığını vurgulayan Dimonekene, başlık parası gibi geleneksel uygulamaların erkeklerde kadının bedeni ve yaşamı üzerinde mülkiyet hakkı kazandıkları yönünde cinsiyetçi bir algı yarattığını ve kadınların “hayır” deme hakkını elinden aldığını kaydetti.
