31.Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP31) sürecinde “sıfır atık” temasını ana gündem maddelerinden biri yapan Türkiye, Avrupa’nın plastik atık ihracatında birinci sıradaki yerini koruyor. Greenpeace Türkiye, düzenlenecek Sıfır Atık Forumu öncesinde yayımladığı politika bilgi notuyla bu alandaki tezatlığı gözler önüne serdi.
“Söylemin Ardındaki Gerçek: Türkiye’nin Sıfır Atık Politikasının Görünmeyen Yüzü” başlıklı çalışmaya göre, 2025 yılında Avrupa Birliği’nin (AB) plastik atık ihracatı yüzde 19 artışla 503 bin tona ulaşarak tarihi bir rekor kırdı. Bu süreçte Türkiye, AB plastik atıklarının açık ara en büyük varış noktası oldu. Yaşanan bu rekor artışla birlikte, AB üyesi 27 ülkeden Türkiye’ye gelen plastik atık miktarı 2004 yılından bu yana tam 435 katına çıktı.
“Geri dönüşüm oranları başarı göstergesi olamaz”
Raporda, Türkiye’deki Sıfır Atık hareketinin geri dönüşüm oranlarını temel başarı kriteri olarak sunması eleştirildi. Dünyada küresel plastik geri dönüşüm oranının yalnızca yüzde 9 civarında kaldığına dikkat çekilen bilgi notunda, yılda 400 milyon tonu aşan plastik üretimi karşısında bu yöntemin yetersiz olduğu vurgulandı. Kaynağında üretimi sınırlandırmayan bir atık yönetiminin, “açık bir musluğun altına kova tutmaktan farksız” olduğu ifade edildi.
Greenpeace Türkiye Sosyal ve Ekonomik Sistemler Kampanya Sorumlusu Berk Butan, kasım ayında Antalya’da düzenlenecek COP31’e ev sahipliği yapacak Türkiye için bu durumun tarihi bir liderlik fırsatı barındırdığını belirtti:
“Türkiye 2025’te AB’nin plastik çöpünün en büyük varış noktası oldu, ülkenin denizleri ve kıyıları mikroplastikle kirleniyor. Söylem ile sahada yaşanan gerçeklik arasındaki bu makas, yapısal bir çerçeveleme sorunu. Kasım 2026’da COP31’e ev sahipliği yapacak olan Türkiye için önünde önemli bir fırsat var. Gerçek Sıfır Atık hedefi plastiği geri dönüşüm kutusuna atmakla ya da başkasının plastik atığını almakla değil, onu kaynakta üretmemeyi başarmakla mümkündür.”
Greenpeace Türkiye’den bakanlıklara 4 acil talep
Yaşanan çelişkileri ortadan kaldırmak amacıyla “Gerçek Sıfır Atık” kampanyasını başlatan Greenpeace Türkiye; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na, Ticaret Bakanlığı’na ve COP31 müzakere heyetine seslenerek şu talepleri sıraladı:
- Plastik ve tekstil atıkları ithalatına yönelik istisnasız ve kalıcı bir yasak kararı uygulansın.
- Yeni petrokimya yatırımları derhal askıya alınsın ve sektörel bir moratoryum ilân edilsin.
- Plastik üretiminin kaynağında azaltılmasına yönelik bağlayıcı hedefler ulusal iklim değişikliği eylem planlarına entegre edilsin.
- BM Küresel Plastik Anlaşması müzakerelerinde, plastik üretimine katı sınırlar getirilmesini savunan bir pozisyon alınsın.