Başkanlık sistemine’ ilişkin anayasa paketi meclise sunuldu. Mecliste 330 oyu bulursa, referanduma götürülecek. Anayasa teklifinde, ‘Başkan’ın yetkilerinin sınırı yok, kontrol mekanizmaları ve yargı da cumhurbaşkanına bağlı.
AK Parti, Meclis Başkanlığına sunduğu anayasa değişiklik teklifiyle “Türk tipi başkanlık” önerdi. Teklif, başkanlık modelinin sağlıklı yürüdüğü model kabul edilen ABD’deki “Senato, Temsilciler Meclisi” uygulamalarından farklı olarak “tek meclisli” yapı öngörüyor. ABD başkanında bulunmayan kararname çıkarma yetkisi cumhurbaşkanına veriliyor. Cumhurbaşkanı, 3 Kasım 2019’da yapılması planlanan cumhurbaşkanlığı seçimine kadar kararname çıkarma yetkisini kullanamayacak.
2019’a kadar sürecek geçiş döneminde Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan kurucusu olduğu AKP’yle yeniden parti bağını kurabilecek. Değişiklikler gerçekleşirse genel başkanlık adımı ancak 2018 sonunda planlanan AK Parti kongresinde atılabilecek. 3 Kasım 2019’da, yeni sisteme göre cumhurbaşkanı seçimi ve milletvekili genel seçimi birlikte yapılacak. Aynı yıl martta da yerel seçim yapılacak. Böylece bir yılda üç seçim birden yapılmış olacak.
işte cumhurbaşkanının yetkileri:
Kamu yöneticilerini atayabilecek: Cumhurbaşkanının kamuda atama yetkisi, “Üst düzey kamu yöneticilerini atar ve görevlerine son verir” ifadesiyle genel yetki olarak düzenlendi. Üst düzey bürokratların atanma ilkeleri de cumhurbaşkanının kararnamesiyle düzenlenecek.
Başkomutanlık görevi, “Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını temsil eder” ifadesiyle yazıldı. Mevcut anayasada ise bu yetki, “TBMM adına TSK’nın başkomutanlığını temsil etmek” ifadesiyle geçiyor.
TSK, Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu denetimine açılıyor. DDK’nın TSK’yı denetleyemeyeceğine ilişkin hüküm kaldırılıyor. DDK’ya bu kurumlarda idari soruşturma yapma yetkisi de veriliyor.
Kararname çıkarabilecek: Cumhurbaşkanı’na ilk kez tanınan kararname çıkarma yetkisi ise şöyle düzenlendi: “Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile düzenlenemez.
Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde kanun hükümleri uygulanır. TBMM’nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir. Cumhurbaşkanı, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilir.”
Üç aşamada Yüce Divan’a: Cumhurbaşkanının sorumsuzluk hali değiştirilerek, “cezai sorumluluğu” ayrı bir madde olarak düzenleniyor. Mevcut anayasada sadece vatana ihanetten suçlanabilen cumhurbaşkanının sorumluluk alanı genişletiliyor. Ancak, cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla 600 sandalyeli Meclis’te 301 milletvekilinin imzasıyla önerge verilebilecek. Meclis, 360 milletvekilinin gizli oyuyla soruşturma komisyonu kurabilecek. Soruşturma komisyonu, Yüce Divan’da yargılanma kararı verirse cumhurbaşkanı ancak 400 milletvekilinin gizli oyuyla yargılanabilecek. Yargılama en fazla 6 ayda tamamlanacak. Hakkında soruşturma açılan cumhurbaşkanı seçim kararı alamayacak. Seçilmeye engel bir suçtan mahkum olan cumhurbaşkanının görevi sona erecek. Cumhurbaşkanının görevi sona erdikten sonra gündeme getirilen önergelerde de bu hükümler geçerli olacak.
İstediği sayıda yardımcı atayacak: Cumhurbaşkanı yardımcılığı sistemi anayasaya giriyor. Cumhurbaşkanı, ABD modelinde olduğu gibi başkan yardımcısını açıklayarak seçime gitmeyecek. Bunun yerine seçildikten sonra istediği sayıda yardımcı atayabilecek. Cumhurbaşkanı yardımcıları, MGK üyesi olacak.
Cumhurbaşkanlığı görevi herhangi bir nedenle boşalırsa yenisi seçilinceye kadar yardımcısı vekalet edecek.
Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanan milletvekilinin TBMM üyeliği sona erecek. Onların yerini yedekleri dolduracak. Cumhurbaşkanının Yüce Divan’da yargılanmasıyla ilgili şartlar, cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar için de uygulanacak.
Karşılıklı fesih yöntemi: Meclis, ancak 360 oyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilecek. Parlamentoda iktidar çoğunluğunu tutan başkanın istemi dışında seçime gidilmesi zayıf olasılık olacak. Bu olasılık gerçekleşirse de TBMM genel seçimi ile cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılacak.
Cumhurbaşkanı da TBMM’nin yenilenmesine karar verirse aynı şekilde kendisi için de seçime gidecek. Bunun ikinci dönemde olması halinde üçüncü kez adaylık yolu açılacak. Bu şekilde seçilen cumhurbaşkanı ve milletvekillerinin görev süreleri de 5 yıl olacak.
Seçim öncesi bağımsız bakana son: Seçim dönemlerinde adalet, ulaştırma, içişleri bakanlarının bağımsız olmasını öngören hüküm çıkarılıyor. Bu uygulama da 2019’dan önce yürürlüğe girecek.
Ohal ilan edebilecek: Bakanlar kuruluna tanınan olağanüstü hal uygulaması cumhurbaşkanına geçiyor. Mevcut anayasadaki OHAL şartları, mevcut anayasadaki sıkıyönetim şartlarını da kapsayacak şekilde genişletiliyor. Buna karşılık sıkıyönetim uygulaması anayasadan çıkarılıyor.
Cumhurbaşkanı, OHAL’de ülkeyi kararnamelerle yönetebilecek.
OHAL ilanından sonra Meclis derhal toplantıya çağrılacak ve gerekirse OHAL’i uzatma, kısaltma veya kaldırma kararı verebilecek. Cumhurbaşkanının talebiyle TBMM 4 ayı geçmemek üzere süre uzatma kararları verebilecek. Savaş halinde bu 4 aylık süre şartı aranmayacak.
Kurumları yeniden yapılandırma: Özel bir hükümle cumhurbaşkanına bütün bakanlıkları ve kamu kurumlarını yeniden yapılandırma yetkisi veriliyor. Anayasanın “Merkezi İdare” maddesine, “Merkezi idare kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarının; kuruluş, görev, yetki ve sorumlulukları cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile düzenlenir” hükmü ekleniyor.
Bütçe cumhurbaşkanından: Devlet bütçesini Meclis’e cumhurbaşkanı sunacak. Bütçe kanununun süresinde yürürlüğe konulamaması halinde, bir önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanacak. Harcanabilecek tutarın cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile aşılabileceğine dair bütçe kanununa hüküm konulamayacak.
Yargı meclise, yani başkana bağlanıyor.: Teklife göre yargının “bağımsızlık” ilkesine “tarafsızlık” da ekleniyor. Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, 12 üyeden oluşacak. Kurulun başkanı yine adalet bakanı olacak. Kurulun 5 üyesini cumhurbaşkanı doğrudan atayacak. Bu üyelerin ikisi hukukçu öğretim üyeleri ve avukatlar arasından, ikisi birinci sınıf hakim ve savcılardan, biri idari yargıdaki hakim ve savcılardan olacak. Üç üyeyi Yargıtay üyeleri, bir üyeyi Danıştay üyeleri seçecek. İki üye de TBMM’de seçilecek. Meclis’in seçeceği hukukçu akademisyen ve avukat adaylar, Meclis Başkanlığına başvuracak. Meclis’teki seçimde ilk turda 400, ikinci turda 360 çoğunluk aranacak. İkinci oylamada da sonuç alınamazsa en çok oyu alan iki aday arasında kura çekimi yapılacak. HSYK üyeleri 4 yıl için seçilecekler.