Afganistan’da 220’den fazla kadın hakim bugün Taliban’ın intikam planlarının hedefi olmamak için ülkenin çeşitli yerlerinde saklanıyor.
Afganistan’daki kadın haklarının öncüleri olarak isimlerini duyuran ve ülkede dışlanmış kesim için adalet arayan 220’den fazla kadın hakim bugün Taliban’ın intikam planlarının hedefi olmamak için ülkenin çeşitli yerlerinde saklanıyor. Taliban’ın yeni yönetiminden saklanan Afgan kadın hakimlerden altısı, BBC’ye yaşadıklarını anlattı. Kadınların isimleri de güvenlik sebebiyle değiştirildi.
BBC Türkçe’nin aktardığına göre Masume, hakimlik kariyeri boyunca yüzlerce erkeğe kadına şiddet suçları nedeniyle hapis cezası verdi. Bu suçlar arasında tecavüz, cinayet ve işkence vardı.
Taliban, Masume’nin yaşadığı şehre girip de cezaevlerindeki binlerce erkeği serbest bırakınca, ölüm tehditleri almaya başladı.
Telefonuna gelen yazılı ve sesli mesaj bombardımanı üzerine bir de bilinmeyen numaralardan arka arkaya aramalar yapılmaya başladı:
“Taliban’ın cezaevlerindeki hükümlüleri serbest bıraktığını duyduğumuzda gece yarısıydı. Duyar duymaz hemen kaçtık. Evimizi ve her şeyimizi arkamızda bıraktık.”
Taliban devrildikten sonraki son 20 yılda Afganistan’da 270 kadın, hakim olarak görev yaptı. Güçlü duruşlarıyla ülkedeki kadın haklarının öncüleri olarak toplum içinde bilinen isimlere dönüştüler:
“Şehirden arabamızla çıkarken burka giydim, böylece kimse beni tanıyamazdı. Neyse ki düşündüm gibi oldu ve tüm Taliban kontrol noktalarını geçmeyi başardık.”
Şehirden ayrıldıktan kısa bir süre sonra komşuları Masume’ye mesaj atarak Taliban savaşçılarının eskiden yaşadığı eve geldiğini haber verdi.
Komşuları, kapıdaki adamları tarif eder etmez Masume, kendisini kimin aradığını anlamıştı.
Taliban’ın ülke genelinde kontrolü ele geçirmesinden birkaç ay önce Masume, bir adamı karısını vahşice öldürdüğü suçlamasıyla yargılıyordu. Kapıya gelen adamlardan biri işte o adamdı.
Adamın suçluluğuna karar verince Masume, yasalar gereği 20 yıl hapis cezası verdi:
“Hâlâ o gencecik kadının bedeninin korkunç görüntüsünü aklımdan atamıyorum. Vahşi bir cinayet işlenmişti.
“Dava sonuçlandıktan sonra suçlu adam yanıma gelip ‘Hapisten çıktığımda sana da karıma yaptığım şeyin aynısını yapacağım’ dedi.
“O zaman onu hiç ciddiye almadım. Ama Taliban geri döndüğünden beri beni çok kez aradı ve mahkeme binasına gidip bana ait tüm bilgileri aldığını söyledi.
“Aradığında ‘Seni bulacağım ve intikamımı alacağım’ diyordu.”
Tümü ölüm tehditleri alıyor
BBC’nin yaptığı araştırmaya göre, Masume gibi 220’den fazla kadın hakim, Afganistan’ın farklı bölgelerinde, serbest bırakılan ve intikam almak isteyen bu kişilerden saklanıyor.
BBC, bu hakimlerden altısına ulaştı. Her biri ülkenin farklı yerlerinden kaçan ve yine farklı bölgelerde saklanan bu altı kadının son beş haftada yaşadıkları neredeyse birbirinin aynısı.
Tümü, eskiden hapis cezası verdiği ve bugün serbest kalan Taliban üyelerinden ölüm tehditleri alıyor. Dördü, eşini öldürdüğü için hapis cezası verdiği ve bugün kendilerini tehdit eden adamların isimlerini de veriyor.
Her biri, telefonlarına yağan mesajlar ve gelen aramalar sonrası en az bir kez telefon numarasını değiştirdi.
Hepsi şu an saklanıyor ve birkaç günde bir, kaldıkları yeri değiştiriyor.
Tümünün yıllardır yaşadığı evlerine Taliban üyeleri en az bir kez gelerek kadın hakimleri sordu. Komşuları ve arkadaşları da Taliban tarafından kadınların kaçtığı yerlere ulaşabilmek için sorgulandı.
İyi eğitim görmüş kadınlar olarak bu hakimler, eskiden eve asıl ekmek getiren aile üyeleriydi. Ancak şu an maaş alamadıkları gibi banka hesapları da donduruldu. Artık hayatta kalabilmek için akrabalarından ve arkadaşlarından gelecek yardıma muhtaçlar.
30 yıldan uzun süredir, Sena da Afganistan’da kadın ve çocuklara yönelik şiddet olayları üzerine çalışıyor.
Hakim Sena, üstlendiği davaların çoğunda Taliban üyeleriyle birlikte IŞİD üyelerini de cezaevine gönderdiğini anlatıyor:
“Artık serbest olan 20’den fazla eski hükümlüden telefonlar almaya başladım.”
10’dan fazla aile üyesiyle birlikte başka bir bölgeye giderek saklanan Sena’nın erkek akrabalarından biri, daha önce yaşadığı eve tek bir kez gitmek durumunda kaldı.
Kıyafetleri ve gerekli eşyaları toparlarken bir Taliban “komutanı” birkaç araç dolusu silahlı savaşçıyla birlikte eve geldi. Sena’nın bir akrabası sonrasını şu sözlerle anlattı:
“Kapıyı açtım. Bana ‘Burası hakimin evi mi?’ diye sordular. Hakimin nerede olduğunu bilmediğimi söylediğimde beni merdivenlerden aşağı attılar. Biri elindeki silahla beni dövdü, dipçikle vurdu bana. Tüm ağzım ve burnum kanla kaplandı.”
Silahlı kişiler gittikten sonra Sena’nın akrabası, hastaneye gitti:
“Bir başka akrabamıza gidip sürekli yer değiştirmemiz gerektiğini, başka türlü Sena’yı koruyamayacağımızı söyledim. Başka bir ülkeye kaçamayız, Pakistan’a bile.”
Taliban’dan önce de kadınların durumu parlak değildi
Onlarca yıl boyunca Afganistan, yaşamanın en zor olduğu ülkeler sıralamasında en üstlerde yer aldı. İnsan Hakları İzleme Örgütü’ne göre kadınların ve kız çocukların yüzde 87’sinin hayatları boyunca istismar edildiği ya da şiddet gördüğü tahmin ediliyor.
Ancak kadın hakimler, kadın haklarını korumaya yönelik kanunların savunucusu olarak, kadınlara ve kız çocuklara yönelik şiddetin ceza verilmesi gereken bir suç olduğu gerçeğini topluma kabul ettirmek için çok çalıştı.
Buna tecavüz, şiddet, işkence, zorla evlendirme, mülk edinmeyi engelleme ya da eğitim hakkını elinden alma suçlarını işleyen birçok erkeğe hapis cezası vermek de dahildi.
Afgan toplumunun en önde gelen kadınlarından olan bu hakimlerden altısı da, kariyerleri boyunca çeşitli taciz ve baskılara maruz kaldığını anlatıyor. Yani Taliban kontrolü ele geçirmeden önce de hayatları çok kolay değildi.
Esma, saklandığı yerden yaşadıklarını anlatırken “Ben ülkeme hizmet etmek istedim, bu yüzden hakim oldum” diyor ve ekliyor:
“Aile işleri mahkemesinde ilgilendiğim davaların çoğunda kadınlar Taliban üyesi olan eşlerinden boşanmak ya da ayrılmak istiyordu. Bu da ciddi bir riski beraberinde getiriyordu. Bir seferinde Taliban mahkeme binasına füze fırlatmıştı.
“Çok yakın arkadaşlarımızdan birini, ülkenin en iyi hakimlerinden birini kaybettik. Mahkeme binasından çıkıp evine dönerken yolsa ortadan kayboldu. Bir süre sonra cesedi bulundu.”
Bu kadın hakimin ölümü sonrası kimse yargılanmadı ve ceza alan olmadı. O dönem, bölgede etkili Taliban liderleri, olayla ilgileri olmadığını savunuyordu.