87’si tescilli, 247’si tescile değer yapının yok edildiği, 25 bin insanın da göç etmek zorunda kaldığı Sur için UNESCO dört yıl sonra inceleme talebinde bulundu. Talebi değerlendiren Mimarlar Odası “geç alınmış bir karar” dedi.
Diyarbakır’ın Sur ilçesinde 6 Eylül 2015’de ilan edilen sokağa çıkma yasağı sırasında yaşanan çatışmalar sonrasında 6 mahallede binlerce ev ve işyeri yıkımın hedefi olmuştu.
Sokağa çıkma yasağının hala sürdüğü 6 mahalleden “eser kalmazken”, yasak kapsamı dışındaki Alipaşa ve Lalebey mahallelerinde ise “kentsel dönüşüm” adı altında yıkım olmuştu.
Sur’da 87’si tescilli, 247’si tescile değer yapı yok edildi, 25 bin insan da göç etmek zorunda kaldı.
Yıkıma karşı “Sur’un Yıkımına Hayır Platformu” kuruldu. Bu platform başta olmak üzere birçok kurum defalarca Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’ne (UNESCO) Sur’daki yıkıma dair inisiyatif almasını istedi.
Dört yıl sonra inceleme talebi
Yıkım öncesi ve sonra Sur
Bu çağrılardan yaklaşık dört yıl sonra UNESCO Azerbaycan’da yaptığı 43’üncü Dünya Mirası Komitesi toplantısı öncesi bir rapor yayınladı.
Raporda çatışmada yıkıma uğratılan Diyarbakır Surları ile Kültürel Peyzaj Alanı ilan edilerek yapılaşmaya açılan Hevsel Bahçeleri’nde inceleme yapmak istendiği belirtildi.
“Gecikme Türkiye’yi zora sokmamak için”
Mimarlar Odası Diyarbakır Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi Herdem Doğrul, bu kararın geç alındığını belirterek, yaptıkları çalışmaları UNESCO heyetine sunacaklarını söyledi.
Kararı Mezopotamya Ajansı’na değerlendiren Doğrul, Sur’un çatışmalar nedeniyle yüzde 50’sinin yok olduğunu ve bundan dolayı gelecek UNESCO heyetinin bağımsız bir heyet olmasının önem taşıdığını söyledi.
UNESCO’nun inceleme talebinde bulunmasını kendilerinde buruk bir sevinç yarattığını belirten Doğrul, geç kalınmış inceleme talebinin “Türkiye’yi zora sokmamak istemesinden kaynaklandığı” değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye’den inceleme talep etmeden önce koruma listesine aldığı Sur’da inceleme yapması gerektiğini de söyleyen Doğrul, “çok gecikmiş bir durum” olarak niteledi:
“4 yıldır UNESCO’nun bu meseleye dair bir söz söylediği yok. Uzun süredir yaşanan bütün gelişmelere karşı Avrupa Birliği’nin, Birleşmiş Milletler’in söylemleri hep ‘kaygı verici, endişe verici, endişeyle karşılıyoruz’ şeklindeydi. Biz de 4 yıldır onlara ‘endişelenmeyi bırakın gelin buna mani olalım’ diyoruz.”
UNESCO’nun “Sur’un yok olmasına seyirci kaldığı”nı dile getiren Doğrul, sadece Sur’a değil, çatışmalardan dolayı yok olan altı ilçeye dair hazırladıkları raporu UNESCO’ya gönderdiklerini, UNESCO’nun Türkiye’den Sur’da inceleme yapma talebinde bu raporun dolaylı etkisi olduğunu söyledi:
“Çünkü bizim UNESCO’ya göndereceğimiz bir raporun doğrudan bir etkisi olmaz. Biz raporu ancak üye ülkelerin temsilcilerine gönderiyoruz.
“Bu konu tartışıldığında onların da bu mesele üzerine söyleyecek sözleri olacak ya da bir tavır alırlar. İlgili heyetin buraya gelişi durumunda umuyoruz ki ortaklaşırız. Aktaracağımız çok bilgi var. 4 yıldır bu sahada bir fiili çalışıyoruz. Dolayısıyla, orada süreci başından sonuna kadar aktaracak bilgimiz var.”