Dalaman Çayı denilince ilk akla gelen etkinlik olan rafting, HES çalışmalarıyla sona erme tehlikesi yaşıyor. Yılda ortalama 30 bin kişiyi rafting için getiren merkezler, yeni HES projesinden vazgeçilmesini istiyor.
Muğla’nın Ortaca – Dalaman ilçelerinin sınırını çizen Dalaman Çayı’na yeni bir hidroelektrik santrali (HES) barajı daha yapılacak olması, çevre sakinlerinin yanı sıra, bölgeye yılda ortalama 30 bin kişiyi rafting için getiren merkezlerde de endişeye neden oldu. Kendilerine ‘akarsuyun oğulları’ diyen rafting rehberleri, HES barajı gelince bölgenin güzelliği ve dolayısıyla rafting sporunun biteceğini, ekonomiye ve turizme katkısı olan sporla elde edilen gelirin de yok olacağı görüşünde birleşiyor.
7 HES var
3 bin 500 kilometrekarelik havzaya sahip Dalaman Çayı üzerinde Dalaman HES Santralleri adı altında 7 santral bulunuyor. Yeşilgöl Dağları’ndan doğarak Ortaca- Dalaman sınırını çizen 229 kilometrelik Dalaman Çayı Narlı Mevkisi’ne MAYES Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Narlı Barajı ve Hidroelektrik Santrali (HES) yapılacak. Şantiye sahası ve baraj yolu için çalışmalar başladı. Toplam, 89 bin 146 MW kurulu gücündeki santralin drenaj alanı 4 bin 629 kilometrekare olacak. Dalaman Havaalanı’nın yapılmasından sonra turizm hareketliliği artan bölgede barajlar ve HES’ler öncesi 26 kilometrelik alanda rafting yapılırken artık çay üzerinde zorluk derecesi 4 olan 4-8 kilometrelik bir alanda rafting yapılabiliyor. R3 adı verilen bu parkurun da yeni yapılacak Narlı Barajı ve Hidroelektrik Santrali (HES) ile kapanabileceği belirtiliyor.
‘Bölge için bacasız fabrika’
Dalaman Çayı’na rafting heyecanını yaşamak için Muğla’nın Marmaris, Bodrum, Ortaca ve Fethiye ilçelerine tatile gelen turistler de büyük ilgi gösteriyor. Rusya, İngiltere, Hollanda, Almanya’nın yanı sıra İran, Lübnan, İsrail ve Suudi Arabistan’dan turistler de Dalyan Çayı’ndaki rafting turlarına katılıyor. Dalaman Çayı üzerinde 5 merkez aracılığıyla yapılan rafting, 4’ü Nepal’den diğerleri Türkiye’nin farklı illerinden gelen yaklaşık 40 rehberle birlikte yaklaşık 1000 kişiye iş imkanı sağlıyor.
Bir önceki barajın yapılmasıyla Dalaman Çayı’na gelen ziyaretçi sayısı düşmüş ve yıllık ortalama 8 milyon liralık gelir yarı yarıya azalmıştı. Kendilerine ‘akarsuyun oğulları’ diyen rafting rehberleri en yoğun dönemini 15 Mayıs-15 Ekim tarihleri arasında yaşayan ve özellikle yabancı turistlerin akın ettiği Dalaman Çayı’ndaki rafting heyecanının HES’ler nedeniyle neredeyse nokta konulacağı görüşünde birleşiyor.
‘Hem turizm hem istihdam açısından önemli’
1996 yılından beri rafting rehberliği yapan Salih Orhan, “Dalaman Çayı’nda rafting 1991 yılında başladı. R1 parkuru ile başladık. Dalaman’a en yakın parkurla başladık. Orası HES nedeniyle kapandı. R2 parkuru açtık yine baraj nedeniyle kapandı. R3 parkurunu açtık buraya da baraj yapılmak üzere. Projeyi bilmiyoruz ama bu parkurun da biteceğini söylüyorlar. Buraya yabancı ülkelerden ve ülkemizden yıllık ortalama 30 bin kişi rafting yapmaya geliyor. Baraj sonrası rafting kesinlikle bitecek. Herhangi bir açık parkur kalmıyor. Bir kısım suyu salacaklarını söylüyorlar ama şu anki su bile yeterli değil. Rafting yapılacak 5-6 kilometrelik parkur bırakılması önemli. Bu işten ekmeğin kazanan çok. Raftingin devam etmesini istiyoruz” diyor.
Bir diğer rehber Özgür Tatar ise 12 yıldır bu işi yaptığını belirterek, şu öneride bulundu: “Bizim işletmemizde 8 rehber rafting yaptırıyor. Bunun dışında köylerden gelip çalışanlar var. Bu çayda 12 yıldır çalışıyorum. Barajlardan dolayı akarsularımız akmaz hale geliyor, parkurlarımız azaldı. Son olarak yine bir baraj gündemde. Baraj yapılıp sular alınırsa bizim bu parkurumuzun da kapanması ve turizmin sekteye uğraması söz konusu. Doğal çevre için akarsuların durdurulmasının zararını söylemeye gerek yok ama turizmde ciddi derecede etkilenecek. Barajın yapılmaması halinde rafting devam edecek, yapılırsa da raftingin devamı için su planlaması yapılması gerekir.” .
‘Dünyaca ünlü parkur baraj suları altında kaldı’
HES’ler öncesi bölgeye günde en az 200 kişi gelirken HES ve barajların yapılması ve parkurların kapanmasıyla aylık 50 kişiyi zor bulur olduklarını belirten rehber Barış Koç da “7 yıldan beri Dalaman Çayı’nda rehberlik yapıyorum. Yıllardan beri eğlenceli vakit geçiriyoruz ve ülkemize dışarıdan gelen turistler de memnun ayrılıyor. 2012 yılında Dalaman Çayı alt tarafında AK Köprü’de baraj yapıldı. Elimizde kalan tek parkur da bu nedenle R3 parkuru ama bu parkurun üst tarafına da baraj ve HES yapılmak isteniyor. Bu baraj ve HES yapıldığında burada zaten bütün turizm ölecek. 2014 yılından beri büyük bir düşüş var. Önceden yüzde 75’i yabancı turist geliyordu şimdi bu sayı çok düştü. Neden derseniz Çayın her tarafına HES, baraj yapılıyor. Bu bizi çok kötü etkiliyor” diyor.
‘Burayı çok beğendik, rafting bitmemeli’
Rafting yapan tatilcilerden Halil Atay, “Burada bir baraj çalışması yapılacakmış, Bunun turizmi çok fazla baltalayacağını düşünüyorum. Dünyada ilk 13 içinde olan rafting parkuru baraj suyu altında kalmış bu bizi çok üzdü. Umarız ki bu proje gerçekleşmez ve doğa sporu rafting Dalaman’da yapılmaya devam eder” dedi. Rafting sporunu severek yaptığını belirten vatandaş Şengül Başkıran, “Biz doğaseverler, doğanın gücüne ve devam etmesine inananlar olarak buraya yapılacak HES projesinin raftinge engel olacağı kanısındayız. Buraya HES projesi yapılmasını istemiyoruz” dedi.