Haber Merkezi, (SH)
“Yüreği Kanlı” bir şairin mücadele tarihi: Hesarê’den Stockholm’e
Asıl adı Şehmuz Hasan olan Cegerxwîn, 1903 yılında Mardin’in (şimdi Batman’a bağlı) Gercüş ilçesine bağlı Hesarê köyünde doğdu. I. Dünya Savaşı’nın yıkımıyla 1914’te ailesiyle birlikte Amûdê’ye göç eden Cegerxwîn, gençlik yıllarında çobanlık ve ırgatlık yaptı. Diyarbakır ve Amûdê medreselerinde aldığı dini ve edebi eğitimin ardından Kürt klasik edebiyatıyla tanıştı.
1925 Şeyh Said İsyanı’na katılan Cegerxwîn, isyanın bastırılması üzerine Rewanduz ve Bağdat’a geçti. 1928’de yazmaya başladığı Kürtçe şiirlerini Celadet Ali Bedirhan’ın çıkardığı Hawar dergisinde yayımlarken, halkının yaşadığı acılara atfen “Yüreği Kanlı” anlamına gelen Cegerxwîn mahlasını kullandı.
Siyaset, sürgün ve Bağdat’ta ilk Kürtçe dersi
Hayatı boyunca hem edebi üretimini sürdüren hem de siyasi mücadelenin içinde yer alan Cegerxwîn’in öne çıkan durakları şöyle oldu:
- Örgütlü Mücadele ve Komünist Parti: 1937’de Xoybûn örgütünde yer aldı; 1946’da Civata Azadî û Yekîtiya Kurd başkanlığına getirildi. 1948’de Suriye Komünist Partisi’ne katıldı ve 1954’te mebus adayı oldu. Daha sonra Suriye Kürdistan Demokrat Partisi kurucuları arasında yer alarak merkez komite üyeliği yaptı.
- Bağdat Üniversitesi: 1959’da geçtiği Irak’ta, Bağdat Üniversitesi’nde Kurmancî lehçesiyle Kürtçe ders veren ilk akademisyen/öğretmen oldu.
- Sürgün ve Kîne Em?: Şam’da tutuklanmalar ve Baas rejiminin baskıları nedeniyle 1973’te Lübnan’a geçti. Burada en ünlü şiir derlemelerinden Kîne Em? (Biz Kimiz?) eserini yayımladı.
- İsveç Yılları: 1979’da İsveç’e yerleşerek edebi üretimini Stockholm’de sürdürdü. 22 Ekim 1984’te 81 yaşında Stockholm’de yaşamını yitiren Cegerxwîn’in naaşı Kamışlo’ya getirilerek defnedildi.
“Kürt Şiir Günü” ve Cegerxwîn Yaratıcılık Ödülü
Cegerxwîn’in yaşamını yitirdiği 22 Ekim günü, Kürt şair ve yazarlar tarafından “Kürt Şiir Günü” kabul edildi.
TEV-ÇAND tarafından 2017 yılında Amûdê’de heykeli dikilen usta şair anısına her yıl Rojava’da edebi festivaller düzenleniyor. Aynı zamanda Almanya’da gerçekleştirilen Kürt Şiir Festivali kapsamında her yıl araştırmacı, şair ve yazarlara “Cegerxwîn Yaratıcılık Ödülü” takdim ediliyor.
Edebi mirası
- Şiir Divanları: Prîsk û Pêtî (1945), Sewra Azadî (1954), Kîne Em? (1973), Ronak (1980), Zend-Avista (1981), Şefeq (1982), Hêvî (1983), Aşîtî (2003), Salar û Mîdya (2003), Şerefnama Menzûm (2003).
- Öykü: Reşoyê Darê, Cim û Gulperî.
- Dil ve Dilbilim: Destûra Zimanê Kurdî (Kürt Grameri, 1961), Ferheng (Sözlük, 1962), Folklora Kurdî (1988).