SGK, eşinden boşanan H.A. için “Eve erkek alıyor mu” denetimi yapınca 10 bin lira tazminat ödemeye mahkum oldu. SGK, kendini “haksız maaş alımının önleme” gerekçesiyle savundu ama H.A.’nın maaş almadığı gibi almak için başvuru da yapmadığı ortaya çıktı.
Sosyal Güvenlik Kurumu Denizli İl Müdürlüğü’ne bağlı denetmenlerin, 5 yıl önce eşinden boşanan H.A. adlı kadının yaşadığı eve gelerek, apartman görevlisine, “Kocası veya kocası dışında evine erkek alıyor mu?” diye sorduğu ortaya çıktı. SGK, işlemi “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eşlerin maaş almasının önüne geçme amacıyla yapılan denetim” diye açıkladı. Ancak H.A. maaş almadığı ve talep etmediği için SGK’nın “durumdan vazife çıkardığı” anlaşıldı. H.A. da SGK hakkında tazminat davası açtı. Denizli İdare Mahkemesi, “Eşinden ayrı olarak hayatını idame ettiren davacı hakkında üçüncü kişilere yöneltilen bu tip soruların, Türk toplum yapısı dikkate alındığında son derece olumsuz izlenimlere sebebiyet vermeye açık olduğu, kişisel şeref ve itibarının, manevi bütünlüğünün zedelendiği” sonucuna vararak, SGK’yı 10 bin TL tazminat ödemeye mahkum etti.
Eve geç geliyor mu?
Denizlili H.A. adlı kadın, eşinden 5 yıl önce ayrılıp tek başına yaşamaya başladı. Bu arada, SGK İl Müdürlüğü’nde çalışan dört denetmen 15 Eylül 2014’te H.A.’nın evine gelerek, apartman görevlisi A.K. ile görüştü. Bir gün sonra denetmenler site yöneticisiyle telefon yoluyla görüşme yaptı. İki görüşmede de “H.A.’nın yalnız yaşayıp yaşamadığı, evine yabancı kişilerin girip girmediği, geç saatlerde girip sabah erken saatte çıkan erkeklerin olup olmadığı ve kadının çalışıp çalışmadığı” soruldu.
56’ıncı maddeye dayandırıldı
H.A. apartman görevlisi sayesinde durumdan haberdar oldu. SGK yetkilileriyle yaptığı yüz yüze görüşme sırasında H.A.’ya “anlaşmalı boşanma davası ile evliliğini bitirdiği için hakkında araştırmanın yapıldığı, kadınların anne-babalarından maaş almak için bu şekilde anlaşmalı boşandıkları ve konu ile ilgili istedikleri gibi araştırma yapabilecekleri” belirtildi. Ardından “mevzunun abartılacak yönünün olmadığı” söyledi. SGK’dan gönderilen 24 Eylül 2014 tarihli yazılı cevapta ise bu uygulama, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” şeklindeki 56. maddesine dayandırıldı.
SGK’dan maaş almıyor
Ne var ki H.A., eşinden 5 yıl önce boşanmıştı ve bu sürede maaş ya da sosyal güvence bağlanması için SGK’ya başvurmamıştı. Bu nedenle avukatı Jülide Keleş Yarışan aracılığıyla tazminat davası açtı. Dava dilekçesinde, “H.A.’nın bu şekilde inceleme altına alınması, hakkında kuşku uyandırıcı sorular sorulması, yalnız yaşayıp yaşamadığı, evine kimlerin girip çıktığı, geç gelen erken giden erkekler olup olmadığı yönünde soruların yöneltilmesi kişilik haklarına saldırıdır ve anayasal koruma altındaki uluslararası hukukça korunan insan haklarına aykırıdır.” denildi. Denizli İdare Mahkemesi, 30 Nisan 2015’te H.A.’yı haklı bularak kadına 10 bin TL tazminat ödenmesine karar verdi. Kararda, Anayasa’nın 20. maddesine göre “herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı” ifade edildi.