2017’de tonu 750 Avro olan kağıt 900 Avro’ya çıktı, yılbaşından bu yana ithal kağıt 5’te 3 azaldı. Yayıncı maliyeti yüzde 60 arttı. Çoğu dergi yayına ara verirken pek çok gazete de zamlandı. İzmir’de yedi gazete pazar günleri çıkmama kararı aldı.
Gazete ve kitap kağıdını ithal eden Türkiye’deki yayıncılar, yüksek kur nedeniyle ayakta kalmaya çalışıyor. Kağıt, boya ve tutkal gibi ithal girdilerde yüzde 60’ları bulan maliyet artışları, bazı dergilerin yayınlarına ara vermesine neden olurken, gazetelerin de ya zam yapmalarına ya da sayfa sayılarını azaltmalarına yol açtı. Kurdaki artış dizginlenemez ve yayıncıların yüzde 18’lere varan yüksek KDV’leri aşağıya çekilemezse, pek çok gazete ve derginin yayın hayatına son vereceği, kitapların ise basılamayacağından endişe duyuluyor.
Zorunlu zam
Maliyetlerdeki artışa direnmeye çalışan Dünya gazetesi, geçen ay fiyatını 3.75 TL’den 4.25’e çıkarırken, Sözcü gazetesi 1.25 TL’ye, Cumhuriyet gazetesi de 50 kuruş zamlanarak 2.50 TL’ye çıkmak zorunda kalmıştı.
Cumhuriyet’ten Gamze Bal’ın haberine göre 2017’de tonu 750 Avro olan kâğıdın, yılbaşından bu yana 850-900 Avro’ya çıktığına dikkat çeken Türkiye Yayıncılar Birliği Başkanı Kenan Kocatürk, gazetelerden sonra kitaba da en az yüzde 30 oranında zam yapılması gerektiğini söyledi. Ancak sert fiyat artışı yapılamadığını kaydeden Kocatürk, maliyetlerin çok aşağısında kalan zamların, sektörü çıkmaza sürüklediğini söyledi.
SEKA Kağıt Fabrikası’nın özelleştirilmesinden sonra…
Türkiye’de 1936’dan 2005’e kadar aralıksız kağıt üretiminin yapıldığı SEKA Kağıt Fabrikası’nın özelleştirilmesinden sonra, yalnızca birinci hamur kitap kağıdı üretilebiliyor. Kocatürk’ün aktardığına göre, bu da pazarın ancak yüzde 3’üne denk geliyor. Yayıncılıktaki diğer tüm girdilerin ithal olduğuna dikkat çeken Kocatürk, yüksek kurdan dolayı kağıt bulmada sıkıntılar yaşandığının altını çizerek, “Yılda 60 bin çeşit kitabın basılması gerek. Özel sektörün 400 milyon adetin üzerinde kitap üretmesi lazım. Ancak bu üretim yüzde 10 oranında azalacak” dedi.
Kâğıt bulamıyoruz
Kırmızı Kedi Yayınevi Sahibi Haluk Hepkon’a göre kurdaki artışın maliyetlerde yaratacağı asıl ağır darbe, kitapta yeni sezonun başlayacağı 2018 Kasım’ında yaşanacak. Eylülden itibaren kâğıt alımına başlanıp, basımın gerçekleşeceğine değinen Hepkon, “Kâğıt bulamıyoruz. İthal edilen kâğıt 5’te 3’e yakın bir oranda azaldı. Kitap zaten bu ülkede birinci ihtiyaç değildi. Türkiye kültürel bir çöl olmaya doğru gidiyor” diye konuştu.
Yayınevleri işçilerini çıkarmak zorunda kalacak
Siyah Kitap Sahibi Vahit Uysal da, dövizdeki artışın yurtdışından alınan kitap teliflerini 2 katına çıkardığına dikkat çekti. Uysal, “100 sayfalık bir kitap için 1000 dolarlık telif anlaşması yaptığımızı düşünün. Anlaşmanın yapıldığı tarihte dolar 3.5 TL idi ancak telifi ödeyene kadar 6.5 TL’ye çıktı. Yani maliyetler bir anda 2 katına çıktı. Küçük ve orta ölçekli yayınevleri maliyeti kısmak için işçilerini çıkarmak zorunda kalacak” dedi.
Sektörün KDV alacağı 600 bin TL
Türkiye Yayıncılar Birliği, Kırmızı Kedi, Doğan Kitap ve Siyah Kitap yetkililerinin görüşlerinde dile gelen ortak nokta, yüzde 18 olan yüksek vergi yükünün, yüzde bire indirilmesi. Buna göre, 2.2 milyar dolarlık büyüklüğe sahip yayıncılık sektörü, kâr marjı ve cirosu en düşük sektörlerden olmasına rağmen, kitap kağıdı KDV’sine yüzde 8, diğer tüm girdi maliyetlerindeki vergilere de yüzde 18 oranında ödeme yapıyor. Kitapların iadesinden dolayı 2 bin yayıncının, KDV’den kaynaklı devletten 600 bin TL alacağı var. Yayıncılar Birliği Başkanı Kenan Kocatürk, “Yayıncılar olarak devletten alacaklı iken sürekli başka vergiler ödemek zorunda kalmak belimizi büküyor” diye konuştu.
İzmir’de pazar günü yerel gazeteler yok
Maliyetlerindeki artışa daha fazla dayanamayan İzmir’deki günlük 7 yerel basın kuruluşu, pazar günleri gazete çıkarmama kararı aldı. Yeni Bakış, Ege Telgraf, Dokuz Eylül, Haber Ekspres, İlkses, Ticaret ve Yenigün gazetelerinin yönetim kademeleri mali külfetten kurtulmak için ayda 4 gün gazete çıkarmama yolunu seçti. İzmir’deki yerel medyanın temsilcilerinin aldığı kararın yanında ulusal ölçekte faaliyet gösteren Aydınlık gazetesinin de benzer bir tutum sergileyeceği ifade edildi. İzmir Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Misket Dikmen’in yerel medyanın temsilcileriyle görüşmeler gerçekleştirdiği belirtildi. Bir protokolün imzalanacağı ve önlem düşüncelerinin hayata geçirileceği İzmir’de, alınan kararların ilerleyen günlerde ortak bir basın açıklamasıyla kamuoyuna duyurulacağı aktarıldı.
DİSK Basın-İş: Kağıda KDV muafiyeti getirilsin
DİSK Basın-İş Sendikası krizin gazeteleri de etkilediğini söyleyerek “İşten çıkarmalar yasaklanmalıdır. Kağıda sübvansiyon uygulaması getirilmeli ve bir dönem pırlanta, mücevher, yat, tekne gibi mallarda ÖTV kaldırıldıysa kağıda da KDV muafiyeti getirilmelidir” diyerek bir açıklama yayımlamıştı.
TGS: Kağıtta vergiler sıfırlansın
Yayıncılıkta yaşanan krize ilişkin yazılı bir açıklama yayınlayan Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS), hükümete “Kağıtta vergiler sıfırlansın” çağrısı yaptı. Sendika, “Halkın haber alma hakkı kağıt sorunuyla engellenemez. Hükümet bu duruma sessiz kalamaz. Kağıt krizine acil bir çözüm üretilmeli. Aksi halde yeni kapanmalar kapıdadır” uyarısında bulundu.