Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) iktidarında, muhalefetin kamuoyunda tartışılan bazı konularda Meclis Araştırma Komisyonu kurulması için verdiği önergeler reddedildi.
AKP’nin araştırma önergelerine ilişkin son reddi, Tekirdağ'ın Çorlu ilçesinde 24 kişinin hayatını kaybettiği tren kazasıyla gündeme geldi.
Muhalefetin 2014'ten bugüne TBMM'ye verdiği ancak AKP tarafından reddedilen araştırma önergelerini BBC Türkçe derledi.
BBC Türkçe’den Berza Şimşek’in haberi şöyle:
Soma'daki maden kazaları – Nisan 2014
CHP Manisa Milletvekili Özgür Özel'in madenlerdeki ölümlerin araştırılması için verdiği önerge, Soma faciasından 15 gün önce reddedilmişti.
2012 ve 2013 yılında Manisa'daki maden ocaklarındaki ölümle sonuçlanan olayların sıralandığı önergede, "Bu ve benzeri olaylar göstermektedir ki, mevcut denetim yolları yetersiz kalmaktadır" denildi.
Önergede ayrıca "Soma'daki tüm maden ocaklarında meydana gelen iş kazalarının ve yaşanan ölümlerin sorumluları ile nedenlerinin araştırılması, bu tür olayların tekrar yaşanmaması için kalıcı çözümlerin bulunması ve kamusal yaptırım ve denetimlerin yeterliliğinin ölçülmesi amacıyla Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz" ifadeleri yer alıyordu.
CHP, MHP ve BDP'nin destek verdiği önerge, AKP'nin oylarıyla reddedildi.
Soma'daki maden faciasının ardından konuşan Özgür Özel, "23 Ekim 2013'te verdiğimiz önergeyi 29 Nisan 2014'te gündeme aldırabildik. Söz alan AKP Manisa milletvekilinin 'Bunun için Meclis araştırmasına gerek yok. Hükümetimiz bu konuda ciddidir' sözlerinin ardından AKP oylarıyla reddedildi" diye konuşmuştu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, faciadan sonra Soma Belediyesi'nde yaptığı açıklamada, CHP'nin Soma ile ilgili verdiği önergenin "o günkü gündemi engellemeye yönelik" olduğunu söylemiş ve "Gerekli olan zaten cevabı arkadaşlarımız da verdiler. 'Bunu bir başka zamanda gündeme getirip konuşalım, konuşabiliriz' dediler. Olay şu anda tam böyle bir anda, suiistimal olarak kullanılma gayreti içindedir" demişti.
Diyarbakır, Ankara ve Suruç saldırıları – Aralık 2015
Dönemin HDP Diyarbakır Milletvekili İdris Baluken tarafından, Diyarbakır, Suruç ve Ankara saldırılarının gerçekleşmesi sürecinde adli ve idari ihmallerin, açıkların ve varsa kasıtların bulunması, bu katliamların arka planlarının aydınlatılması ve cezai yolların açılması amacıyla verdiği Meclis araştırması önergesi, AKP oylarıyla reddedildi.
Suruç saldırısında sonra araştırma komisyonu teklifinin reddedildiğini ve ardından Ankara'daki gar saldırısının gerçekleştiğini söyleyen Baluken, şöyle konuşmuştu:
"Biz bütün bu süreçlerin birbiriyle bağlantılı olduğunu düşünüyoruz; Diyarbakır katliamı, Suruç katliamı ve Ankara katliamı. Gerek planlayanlar gerekse göz yumup katliamcıları kollayanlar açısından birbiriyle ilişkili, birbiriyle bağlantılı katliamlar olduğunu düşünüyoruz. Ancak, bu bağlantıyı bir türlü açığa çıkarmak istemeyen AKP hükümetinin bugüne kadarki mevcut durumunu, mevcut tutumunu bütün Türkiye kamuoyuyla da paylaşmak istiyoruz. Biliyoruz ki Suruç katliamı birkaç sebepten dolayı yapıldı. Birincisi: Çözüm masasını devirmiş, müzakere mekanizmalarını reddetmiş, 7 Haziran öncesinden savaşın fragmanlarını sahaya sürmüş olan AKP'nin böyle kanlı bir savaş filmi için bir gerekçeye ihtiyaç vardı ve bu gerekçeyi de Suruç'taki katliamla aynı merkezden planlanmış olan Adıyaman ve Ceylanpınar'da 1 asker ve 2 polisin yaşamını yitirdiği o infazlarla birlikte hayata geçirdi."
Meclis oturumunda önergeyle ilgili söz alan dönemin AKP Bartın Milletvekili Yılmaz Tunç ise şunları söylemişti:
"Önergenin gerekçesinde Türkiye'nin IŞİD'e destek verdiği gibi hiçbir aslı ve astarı olmayan iftiraların yer aldığını görüyoruz. Aslında önerge Diyarbakır, Suruç ve Ankara katliamlarının araştırılmasını değil, Türkiye'nin DAİŞ'le irtibatlı olduğu kara propagandasına yönelik bir önerge olduğunu ilk bakışta görebiliyoruz. HDP'nin Diyarbakır Mitingi'nde meydana gelen patlama ülkemizin birlik, beraberliğine yönelik bir saldırıdır. 7 Haziran seçimlerinden iki gün önce seçim sandıklarını etkilemeye yönelik bir provokasyondur. Bu olayla ilgili adli ve idari soruşturmalar açılmış ve adli süreç devam etmektedir."
Atatürk Havalimanı saldırısı – Haziran 2016
CHP, MHP ve HDP, art arda yaşanan saldırıların ardından güvenlik zaaflarının olup olmadığının araştırılması ve varsa giderilmesi için önergeler verdi.
IŞİD'in Atatürk Havalimanı'nda düzenlediği saldırının ardından CHP, "terör saldırılarına zemin oluşturan yanlış politikaların tespit edilmesi ve terör saldırılarının önlenememesinin nedenlerinin araştırılması amacıyla" bir önerge verdi.
MHP ise "terör örgütleriyle mücadelede yaşanan idari, istihbari ve güvenlik sorunlarının tespiti, ihtiyaçlarının belirlenmesi, zafiyetlerin giderilmesi ve sorumluluğu ve ihmali olanların tespit edilmesini" istedi.
HDP de "Gaziantep'te IŞİD'in bütün faaliyetlerinin açığa çıkarılması ve gerekli tedbirlerin alınması" amacıyla bir önerge sundu.
Önergeler, AKP'nin oylarıyla reddedildi.
CHP'nin önerisiyle ilgili açıklamada bulunan dönemin AKP İzmir Milletvekili Hüseyin Kocabıyık şunları söyledi:
"DAEŞ Türkiye'ye karşı Türkiye'nin içinde onlarca eylem yapıyor, yüzlerce Türk vatandaşını katlediyor; ondan sonra da muhalefet, DAEŞ ile Türkiye'nin ilişkilerinden bahsediyor. Bu, tutarlılık bakımından üzücü bir durumdur. Diğer taraftan da Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Komutanı Orgeneral Hulusi Akar açıklama yapıyor, 'Şu ana kadar 1300 DAEŞ'li terörist Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından etkisiz hale getirilmiştir, yüzlerce DAEŞ hedefi imha edilmiştir' diyor."
MHP'nin önergesi üzerinse söz alan dönemin AKP Manisa Milletvekili Selçuk Özdağ, "Fransa'da da oluyor, Belçika'da oluyor, İspanya'da oluyor, İngiltere'de oluyor ve bu olaylara karşı parlamentoları birlikte hareket ediyorlar. Orada terörü öven, terörü kutsayan hiç milletvekili yok; terörü öven parlamenterleri yok" demişti.
HDP'nin önergesi üzerine söz alan dönemin AKP Gaziantep Milletvekili Şamil Tayyar ise "Terör örgütü PKK olduğu zaman, o insanların canını alan, o insanların kanını akıtan PKK olduğu zaman sesinizi çıkarmayacaksınız, bir mutabakat metnine imza atmayacaksınız ama IŞİD olduğu zaman hemen buraya bir araştırma önergesi vereceksiniz" ifadelerini kullanmıştı.
Manisa'da askerlerin zehirlenmesi – Haziran 2017
Manisa'da yüzlerce askerin yedikleri yemeklerden sonra hastaneye kaldırılmaları üzerine CHP, zehirlenme vakalarının nedenleri ile Türk Silahlı Kuvvetleri'nde yapılan yemek ihalelerinin ve yemek şirketlerinin teknik ve hijyen şartlarının araştırılması amacıyla bir önerge verdi.
Önerge, AKP oylarıyla reddedildi.
Dönemin CHP Manisa Milletvekili Mazlum Nurlu, kendi öncülüğünde verilen önergenin konuşulduğu oturumda şu ifadeleri kullandı:
"Askerî birliklerin yemek ihalelerinin nasıl yapıldığı, ihaleyi alan şirketlerin AKP'yle olan ilişkileri tek tek araştırılmalıdır. Çünkü bu konuda bizlere gelen bilgiler mide bulandırıcıdır, çok pis kokular gelmektedir, yolsuzluk ve rüşvet iddiaları ayyuka çıkmış durumdadır. Yemek ihalelerine giren şirketlerin ortaklarının başka başka isimlerde onlarca şirketi var. Gerekli şartları sağlayamayan şirketlerin ihalesi iptal edildiğinde aynı kişilere ait başka şirkete ihaleler yeniden verilebilmektedir. Bunlar doğru ki pis ve kirli ihale sistemi, yolsuzluk ve rüşvet çarkı yüzünden bu vatanın gencecik evlatları, askerlerimiz zehirlenmiştir."
Önerge ile ilgili söz alan dönemin AKP Kırıkkale Milletvekili Ramazan Can, "Tabii ki bu zehirlenme olayları araştırılmalı. Diğer taraftan, yemek şirketi ihalelerinde yolsuzluk, usulsüzlük varsa bunlar gerçekten somut iddialara, müşahhas bilgilere dayanıyorsa bunlar da adliyeye, yargıya, cumhuriyet savcılıklarına intikal ettirilmeli" demiş ve önergenin "gündemin rahat olduğu bir zamanda değerlendirilmesini" teklif etmişti.
Kobani olayları – Temmuz 2017
HDP'nin verdiği bilgiye göre, Kobani Olayları ya da 6-8 Ekim Olayları olarak bilinen şiddet olayları ve sonrasındaki gelişmelerin araştırılması için toplamda 5 kez araştırma önergesi verdi.
IŞİD'in Kobani'ye yönelik saldırılarını protesto etmek için Türkiye'nin birçok ilinde yüzlerce kişi sokaklara dökülmesiyle 6-8 Ekim 2014'te meydana gelen şiddet olaylarını takiben güvenlik güçleri müdahalelerde bulunmuş, bazı illerde sokağa çıkma yasakları ilan edilmiş, olaylarda aralarında güvenlik güçlerinin de olduğu 50'den fazla kişi hayatını kaybetmişti.
26 Temmuz 2017'de görüşülen önergelerin birinde, Kobani olaylarının kapsamlı bir şekilde araştırılması, olaylarda sorumluluğu olan kişilerin tespiti ve bu kişilerden hesap sorulması istendi.
Önerge, reddedildi.
HDP'nin halkı sokağa çağırdığını söyleyen dönemin AKP Niğde Milletvekili Alpaslan Kavaklıoğlu, "Bu olayların temel sebebi halkın sokağa çağrılması ve sorumsuz bir şekilde bunun sürekli tekrarlanması ve bölücü terör örgütü mensuplarının da müdahil olup işi çığrından çıkarması" demiş ve Meclis araştırması talebini uygun görmediklerini kaydetmişti.
Dönemin HDP Şanlıurfa Milletvekili İbrahim Ayhan ise "Eğer sorumlu aranacaksa, demokratik haklarını kullananlara karşı gösterilen şiddetli tepki ve bunu provoke edenlerdir. Onun için diyoruz ki: Bugün, o bölgede daha önceden, o olaylar çıkarken görev yapanlar kimlerdi, bunlar araştırılsın. Şu anda onlar darbeden yargılanıyor mu, yargılanmıyor mu? Şu anda onlar ülkeyi karıştırmaya yönelik, ülkeyi felakete ve kaosa sürüklemeye yönelik suçlardan yargılanıyor mu yargılanmıyor mu?" ifadelerini kullanmıştı.
Siyasilerin 'vergi cennetleri'ndeki varlıkları – Kasım 2017
Başbakanı Binali Yıldırım'ın oğullarının ve akrabalarının vergi kaçırdığı iddialarının ardından CHP de tüm siyasilerin "vergi cennetlerinde" bulunması muhtemel servetlerinin araştırılması için önerge verdi. MHP'nin desteğine rağmen önerge AKP'nin oylarıyla reddedildi. AKP, böylece Yıldırım'ın "Araştırılsın" dediği önergeyi ikinci kez reddetmiş oldu.
Önergede imzası bulunan dönemin CHP Grup Başkanvekili Engin Özkoç, "Tüm dünyada eş zamanlı yayınlanan Paradise Belgeleri'nde Başbakanımızın çocuklarının ismi geçiyor. Bu kimseyi rahatsız etmiyor mu?" demişti.
Dönemin AKP Amasya Milletvekili Naci Bostancı ise kararı şu sözlerle savunmuştu:
"Türkiye'de de şirketleri var ve bunlara ilişkin vergilerini ödüyorlar. Dışarıdaki şirketler yine küresel ölçekte gemicilikle alakalı olan şirketler. Sadece onlara da has değil. Bütün bahsedilen yerler birçok ülkede gemicilik işiyle uğraşan insanların kullandığı yerler. Bu tür yerler üzerinden gidiyor. Bu, sadece Türkiye'ye has değil, Türkiye'deki insanlara has değil, Başbakanın çocuklarına has değil. O yüzden, ne olup bittiğini gerçek bağlamına, gerçek ölçeklerine, bu işlerin, gemiciliğin nasıl yürüdüğüne, onun ne gerektirdiğine bağlı olarak okuyup değerlendirmekte fayda var diye düşünüyorum."
HDP'nin konuyla ilgili verdiği önerge de yine Meclis'te reddedildi.
'Man Adası' belgeleri – Kasım 2017
CHP, Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu'nun Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın çocuklarının ve yakınlarının Man Adası'ndaki bir şirkete para transferlerine ilişkin açıkladığı belgelerle ilgili Meclis Başkanlığı'na araştırma önergesi verdi.
Önergede, bu konunun "açıklığa kavuşturulması ve halkımızın aydınlatılması bir zorunluluk haline gelmiştir" denildi.
MHP çekimser kalırken, AKP önergeyi reddetti.
CHP lideri Kılıçdaroğlu, Erdoğan'ın çocuklarının ve yakınlarının 15 Aralık 2011-4 Ocak 2012 arasındaki yaklaşık 20 günde yurt dışına 15 milyon dolar aktardıklarını öne sürmüş, şirkete aktarılan dolarların dekontlarını göstermişti.
AKP Amasya Milletvekili Naci Bostancı önerge görüşüldüğü sırada, "Bunlar, zaten Ankara Cumhuriyet Savcılığı'nın soruşturması ve açılan tazminat davası çerçevesinde hukukun konusu olacak" diyerek, araştırma komisyonuna gerek olmadığını savunmuştu.
'FETÖ'nün siyasi ayağının' araştırılması – Temmuz 2018
İYİ Parti, 15 Temmuz darbe girişiminin ardından geçen iki senede ortaya çıkan bilgiler ışığında, Fethullah Gülen yapılanmasının siyasi ayağının ortaya çıkarılması için Meclis Araştırma Komisyonu kurulması önergesi verdi.
24 Temmuz'da değerlendirilen önerge, yine AKP ve MHP'nin oylarıyla reddedildi.
İYİ Parti Grubu adına konuşan İzmir Milletvekili Aytun Çıray, Darbe Girişimini Araştırma Komisyonu'nun basılmayan raporunu hatırlatarak, "Hem FETÖ'den bu kadar şikâyet edeceksiniz hem 'FETÖ'yle mücadele ediyoruz diyeceksiniz hem de hâlâ o komisyon raporunu basmamış olacaksınız. 250 şehit vermiş olan, gaziler vermiş olan Türk milleti burada gerçeği öğrenmeli ve gerçeğe ulaşmalı" demişti.
İYİ Parti Aksaray Milletvekili Ayhan Erel ise "İktidar, bir yandan FETÖ'nün küllerinden yeni kalkışma endişesi yaşıyor, diğer yandan da FETÖ terör örgütünün siyasi ayağının ortaya çıkarılması yönünde verilen önergeyi kabul etmiyor. Bu yaman çelişkiyi yüce Türk milletinin takdirlerine sunuyorum" dedi.
Çorlu'daki tren kazası – Temmuz 2018
İYİ Parti'nin Tekirdağ'ın Çorlu ilçesinde 24 kişinin yaşamını yitirdiği tren kazasıyla ilgili verdiği araştırma önergesi, 24 Temmuz'da TBMM'nin gündemine girdi.
Önerge, AKP ve MHP milletvekilleri önerge oylarıyla reddedildi.
Meclis'te İYİ Parti grubu adına söz alan Ankara Milletvekili Şenol Top, "Değerli milletvekilleri, bu Meclis önergemizin, insanların daha sonraki olaylarda hayatlarını kaybetmemesi açısından, mutlaka Meclisimiz tarafından araştırılmasının ve desteklenmesinin önemli olduğunu ifade ediyor, hepinizi saygıyla selamlıyorum" demişti.
AKP Tekirdağ Milletvekili ve TBMM Başkanvekili Mustafa Şentop'un önergeyle ilgili yorumu, "Anayasamızda çok açık bir hüküm var, 'Yürütülmekte olan soruşturma ve kovuşturma aşamasındaki konularla ilgili Meclis'te araştırma önergesini bir kenara bırakalım, söz talep edilip konuşma bile yapılamaz' diyor. Dolayısıyla bu sadece tribünlere yönelik bir harekettir" olmuştu.
Mustafa Şentop, AKP'nin reddettiği araştırma önergeleriyle ilgili sorularımızı yanıtlamayı kabul etmedi.