5 Aralık Dünya Kadın Hakları Günü kapsamında açıklamalarda bulunan Avukatlar Vakfı Başkan Yardımcısı ve Türkiye’nin ilk kadın hukuku uzmanı Avukat Nazan Moroğlu, kadınların siyasal karar alma mekanizmalarında eşit temsili için hazırladığı kapsamlı kanun teklifini kamuoyu ile paylaştı. Moroğlu’nun önerisi; Seçim Kanunu ve Siyasi Partiler Kanunu’nda yapılacak düzenlemelerle, kadınların siyasete katılımını yapısal olarak güçlendirmeyi hedefliyor.
⸻
GÖVDE
Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanınmasının üzerinden 91 yıl geçtiğini hatırlatan Moroğlu, Türkiye’de kadın temsiliyetinin hâlâ kritik eşik olan yüzde 30’un altında kaldığına dikkat çekti. “Anayasa’nın devlete yüklediği eşitlik görevi yerine getirilmemektedir” diyen Moroğlu, kadınların karar verici konumlarda yokluğunun toplumsal cinsiyet eşitsizliğini derinleştirdiğini vurguladı.
“Devletin özel tedbir alma yükümlülüğü görmezden geliniyor”
Moroğlu, Anayasa’nın 10. maddesine atıf yaparak devletin, kadın ve erkek eşitliğini sağlamak amacıyla özel önlemler alma yükümlülüğünün altını çizdi:
“Kadınların siyasette eşit temsil edilmemesi, yaşamın her alanında ayrımcılığın kökleşmesine yol açıyor. Eksik olan, 5 Aralık 1934’teki doğru başlangıçtan ders alınmaması ve kararlı bir eşitlik politikasının uygulanmamasıdır.”
Devlet politikalarının kadını birey olarak görmeye yönelik yaklaşımı zayıflattığını belirten Moroğlu, 12. Kalkınma Planı’ndaki hedeflerin yetersizliğine dikkat çekti. Plan, kadın belediye başkanı oranının yalnızca %2’den %5’e, parlamentodaki kadın temsilinin ise %19,8’den %25’e çıkarılmasını öngörüyor. Moroğlu bu hedefleri “mevcut durumu koruyan” ve eşitliği sağlamaya yönelik siyasi irade taşımayan bir yaklaşım olarak değerlendirdi.
Teklifin ana başlıkları: %40 kota, fermuar sistemi, finansal destek
Moroğlu’nun hazırladığı kanun teklifi, kadınların siyasette eşit temsilini sağlamak için dört temel düzenleme öneriyor:
• %40 cinsiyet kotası: Siyasi partilerin aday listelerinde en az %40 kadın aday bulundurma zorunluluğu.
• Fermuar sistemi: Aday listelerinde kadın ve erkeklerin sırayla yer alması, böylece kadınların seçilebilir sıralara yerleştirilmesinin güvence altına alınması.
• Finansal destek mekanizmaları: Kadın adaylara yönelik özel finansal kaynak oluşturulması.
• Devlet yardımı yaptırımları: Eşit temsil ilkelerine uymayan partilerin devlet yardımından yararlanamaması.
Moroğlu, teklifin yalnızca milletvekili seçimleri için değil, yerel yönetimlerde de eşit temsilin sağlanmasını hedeflediğini belirtti.
“Eşit temsil demokratik işleyişin gereğidir”
Kadınların siyasette eşit temsilinin yalnızca bir hak meselesi olmadığını vurgulayan Moroğlu, bunun aynı zamanda demokrasi, hukuk devleti ve kalkınma politikalarının etkinliği için zorunlu olduğunu söyledi:
“Eşit temsilin sağlanması, yapısal eşitsizlikleri giderecek en güçlü araçtır.”
Moroğlu’nun kanun teklifi, Türkiye’de kadınların siyasal temsiliyetine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşırken, siyasal partilere ve Meclis’e somut bir reform çağrısı niteliği taşıyor.