Ukrayna enerji sektöründe 100 milyon dolarlık yolsuzluk iddiaları büyük bir skandala dönüştü. Ukrayna Yolsuzlukla Mücadele Bürosu (NABU), 10 Kasım Pazartesi günü “suç ağı”nı ortaya çıkarmak için 70 adrese eş zamanlı baskın düzenledi. “Midas” adı verilen operasyonda, Enerji Bakanlığı’nın eski bir danışmanı ile kamuya ait nükleer enerji şirketi Energoatom’un bir yöneticisinin de aralarında bulunduğu beş kişi gözaltına alındı.
NABU’ya göre, bu yolsuzluk sistemi Energoatom’la iş yapan müteahhitleri, kendilerine yapılan ödemelerin bloke edilmesini önlemek veya tedarikçi statülerini kaybetmemek için, sözleşmele değerinin yüzde 10 ila yüzde 15’ini “sistematik olarak” rüşvet olarak ödemek zorunda bırakıyordu. Sistemden sorumlu olduğu iddia edilen kişiler, “gölge yöneticiler” atayarak, bu stratejik şirket içinde paralel bir karar alma zinciri de oluşturmuştu. Para daha sonra çoğu yurtdışında kayıtlı bir şirketler ağı aracılığıyla aklanıyordu.
Kyiv Independent ’ın aktardığına göre, isminin açıklanmasını istemeyen bir iktidar yanlısı Ukrayna milletvekili skandal hakkında şunları söyledi: “Bu çok büyük bir darbe ama, en kötüsü, bunun son olduğundan emin değilim. Skandal daha da büyüyebilir. Şu anda başkana tavsiyem, ciddi adımlar atması ve çevresindeki birçok kişiyi görevden uzaklaştırmasıdır.”
Kiev’deki iktidar koridorlarında belirsizlik ve korku hakim. Ülke genelinde elektrik kesintileri, gaz, ısınma ve su temini sorunlarıyla mücadele edilirken cephede Pokrovsk kenti düşme riskiyle karşı karşıya. Tüm bu krizlerin ortasında, bazı üst düzey yöneticilerin kendilerini zenginleştirdiğinin ortaya çıkması halkın öfkesini daha da artırmış durumda.
Zelensky yönetimi baskı altında: iki bakan istifa etti
2019’da yolsuzlukla mücadele vaadiyle seçilen Devlet Başkanı Volodimir Zelensky, Temmuz ayında bağımsız yolsuzlukla mücadele kurumlarını siyasi iktidarın kontrolü altına almayı hedefleyen bir yasa tasarısını gündeme getirmişti. Kitlesel protestolar ve AB’nin sert tepkisi yüzünden tasarıyı geri çekmek zorunda kaldı. Midas operasyonu üzerine Zelensky’nin ekibi, AFP’ye, Cumhurbaşkanı’nın suçlamalardan tamamen habersiz olduğunu ve yolsuzlukla mücadele kurumlarını açıkça desteklediğini belirtti; X sosyal medya hesabından yaptıkları açıklama ile de, devlete ait enerji şirketlerinin yöneticilerinin değiştirileceğini ve mali durumlarının denetleneceğini duyurdu. Artan kamuoyu baskısı üzerine Zelensky, şeffaflık çağrısı yaparak, Adalet Bakanı Guerman Galouchtchenko ile Enerji Bakanı Svitlana Grınçuk’un istifasını istedi. Her iki isim de çarşamba günü görevden ayrıldı. Eski başbakan yardımcısı Oleksiï Tchernychov da bununla ilgili olarak suçlananlar arasında. Le Parisien’ in haberine göre, patlak veren son yolsuzluk için art arda düzenlenen soruşturmalar nedeniyle başka isimlerin de yakın zamanda görevden düşebileceği konuşuluyor.
Skandalın en çarpıcı yönü, yolsuzluk ağının başında olduğu iddia edilen ismin ortaya çıkmasıyla belirginleşti. Fransız dergisi Le Nouvel Obs ’un internet sitesindeki habere göre, Cumhurbaşkanı Zelensky’e yakınlığıyla bilinen 46 yaşındaki iş insanı Timour Mindich’in sürecin kilit aktörü olduğu öne sürülüyor. Zelensky’nin ünlü bir komedyen iken kurduğu Kvartal 95 yapım şirketinin ortaklarından olan Mindich skandal patlak vermeden kısa süre önce ülkeyi terk etmiş, İsrail’e gittiği tahmin ediliyor. NABU, Mindich’in zimmete geçirilen paraların aklanmasını ve dağıtımını yönettiğini, ayrıca eski Savunma Bakanı ve mevcut Güvenlik Konseyi Sekreteri Rüstem Umerov’un da aralarında bulunduğu bazı üst düzey yetkililerin kararlarını etkilediğini iddia ediyor.
Ukrayna’da 2022’den bu yana savunma ve askeri tedarik alanlarında birçok yüksek profilli yolsuzluk skandalı ortaya çıkarıldı. Geçtiğimiz yıl Savunma Bakanı Oleksiï Reznikov, şişirilmiş fiyatlarla alınan üniformalar ve gıda ürünleri nedeniyle görevinden ayrılmak zorunda kalmıştı. Nisan ayında ise on binlerce kusurlu top mermisinin orduya satılmasıyla bağlantılı çok sayıda savunma yetkilisi tutuklanmıştı. Askeri seferberlik sistemi de ülkedeki en köklü yolsuzluk kaynaklarından biri olmaya devam ediyor; Zelensky 2023’te bölgesel askeri seferberlik bürolarının tamamını görevden almıştı.
Midas operasyonu ile ilgili olarak Avrupa Birliği’nden şu ana kadar resmi bir tepki gelmezken, Ukrayna’nın en büyük Avrupa destekçisi olan Almanya’nın Şansölyesi Friedrich Merz, Zelenskiy’nin yolsuzlukla “kararlılıkla mücadele etmesi gerektiğini” söyledi.
Soruşturma genişliyor: yeni isimler gündemde
Kyiv Independent ’ın aktardığına göre, Ukrayna Yolsuzlukla Mücadele Bürosu (NABU) ve Yolsuzlukla Mücadele Savcılığı (SAP) artık bu dosya ile Ukrayna’nın önde gelen füze ve insansız hava aracı üreticisi Fire Point arasında bulunan “şaşırtıcı bağlantıları” araştırıyor. Perşembe günü yapılan bir duruşmada, 2023 yazından bu yana cepheye verdiği destekle bilinen şirketin adının, yolsuzluk dosyası enerji sektörüne ilişkin olmasına rağmen, birden fazla ses kaydında geçtiği ortaya çıktı. Sistemin kilit isimlerinden biri olan ve 100 milyon dolar tutarında rüşvetin aktarılmasını mümkün kılan Ihor Fursenko’nun Mart 2025’ten bu yana Fire Point’te çalıştığı belirlendi.
Duruşmada ortaya çıkan kayıtlarda, Fursenko’nun Fire Point’te “bir yaka kartı” alabildiği için övündüğü duyuluyor. Bu kartı kendisine veren kişinin ise, davada suçlanan bir diğer iş insanı ve söz konusu suç örgütünün hiyerarşisinde Fursenko’nun üstü olan Oleksandr Tsukerman olduğu belirtiliyor. Konuşmada Tsukerman Fursenko’ya sözleşmesinin ayrıntılarını ve şirketin vergilerini onun yerine nasıl ödeyebileceğini anlatıyor. Fire Point şirketinin bu olaylardaki tam rolü ise hâlâ netleşmiş değil. Dünyada “son derece güçlü” olarak tanıtılan, 1.100 kg savaş başlığı taşıyan Flamingo füzesiyle tanınan şirket, geçtiğimiz Ağustos ayında da bir yolsuzluk soruşturmasına konu olmuştu.
Soruşturma Zelensky yönetimi için kritik
Bu son yolsuzluk davası, Ukrayna’nın ABD ile ilişkilerini etkileyebilir ve ülkedeki siyasi mücadeleleri kızıştırabilir. Strana haber sitesine göre, bu yılın bahar aylarında Ukrayna’da geçici nitelikte bir “Zelensky’nin düşmanları koalisyonu”nun oluştuğu öne sürülmüştü. Koalisyonun içinde bazı muhalefet liderleri (Pyotr Poroşenko, Kiev Belediye Başkanı Vitaliy Kliçko), geçmişte ABD Demokrat Partisi ile bağlantılı çevreler (özellikle NABU ve SAP’daki üst düzey yetkililer) ve çeşitli hibe kuruluşları bulunuyordu. Habere göre, Donald Trump’ın Beyaz Saray’a dönüşüyle birlikte bu yapı sahipsiz kaldı. Soruşturmanın nasıl ilerleyeceği, Zelensky yönetimi için belirleyici olacak.