Papalığın uygulamalarına karşı çıkan Luther, halka öldükten sonra cennette yer tapusu anlamına gelen belgeyi satın almama çağrısı yaptı. 31 Ekim 1517’de Protestanlığı ilan eden Luther, o dönemde yeni yeni yükselmeye başlayan burjuvazinin çıkarlarını temsil ediyordu.
Martin Luther, 10 Kasım 1483 tarihinde Almanya’nın Eisleben şehrinde doğdu. İlahiyat okudu ve rahip oldu. Papalığın uygulamalarına karşı çıkmaya, halka endüljans, yani öldükten sonra cennette yer tapusu anlamına gelen belgeyi satın almama çağrısı yaptı. Luther, o dönemde yeni yeni yükselmeye başlayan burjuvazinin çıkarlarını temsil ediyordu. İncili Almancaya tercüme etti. 18 Şubat 1546’da öldü.
Martin Luther, Erfurt Üniversitesi’nde okudu. Teoloji ve felsefe öğretmenliği yaptı. Kilisenin katı uygulamalarına karşı çıktı. Kilisenin ruhban adı verilen kişilerle bir bürokrat sınıfı oluşturduğunu ve dinle ilgisi olmayan yöntemler kullandığını iddia etti. İmanın sadece İncil’den kaynaklandığını, Paulus’un Mektupları’ndan çıkardığı ‘siz, Tanrı’nın bağışıyla iman sayesinde kurtuldunuz’ cümlesine dayandırdı. İnsanın kurtuluşunun ayinlere değil, sadece imana dayandığını savundu. Dinsel gerçeklerin, Papalık yargılarına ya da Kutsal Meclislerin kararlarına değil, İncil’e dayanması gerektiğini savundu.
Luther, halka endülijansları satın almamaları yolunda yaptığı çağrılardan sonra, Papa’yla arası iyice bozuldu.
Luther’in 95 Tezi
Günah Affı Belgesi (Endüljans) satışını ve satışa izin veren Katolik Kilisesi ile Papa’nın tutumunu eleştiren doksanbeş tez; Katolik Kilisesi’nin Avrupa’daki siyasi gücünün zayıflamasında önemli bir etken olarak kabul edilir.
Luther, Endüljans hakkındaki eleştirisini 31 Mart 1517 tarihinde Mainz Şehri Başpiskoposu Brandenbuglu Albert’e gönderir. Tezin yazım tarihi olarak kabul edilen bu tarih, aynı zamanda Protestan Reformu’nun da başlangıcı kabul edilmekte ve her yıl 31 Mart, Reform Günü olarak anılmaktadır.
Doksan Beş Tezin Brandenburglu Albert’e mektup olarak gönderilmesinden sonra, Wittenberg kiliseleri ile Üniversite’ye de gönderildiği ve ayrıca Wittenberg’deki All Saint’s (Tüm Azizler) Kilisesi (Schlosskirce-Kale Kilise) kapısına asılarak halka yayınlandığı iddia edilmektedir.
Özellikle Endüljans vaizi Johan Tetzel ile girişilen yazılı tartışma (pamphlet war) ile birlikte, ‘Doksanbeş Tez’in etkisi ve Luther’in ünü daha büyük hızla yayıldı. Kilise Yöneticileri Luther’i aforoz edilebileceği bildiriminde bulundular. Luther, 1521’de görevinden istifa etti.
Kilise iktidarına karşı olan bölgesel güç sahibi otoriteler ile Luther’in Kilise eleştirisinin hareketlendirdiği halkın, ‘Endüljans karşıtlığı’ adı altında birleşerek Protestan Reformu’nu başlattığı kabul edilmektedir. Avrupa’daki güç, mülk ve iktidar sahiplerini değiştiren bir hareketin başlangıç belgesi olarak kabul edilir.
Coğrafi keşifler ile artan ticaretin oluşturduğu yeni ekonomik durum sonucu maddi olarak sarsılan kimi soylular ile Kilise arasında mülk ve iktidar çekişmeleri yaşanmaya başlandığı bir dönemde yayınlanmış olan 95 Tez; soyluların mülk ve iktidar taleplerinin halk düzeyinde karşılık bulmasına yardımcı olmuştur. Belgenin halk içerisinde bu etkinliği kazanabilmesiyle, toplum içi bölünmenin derinleştiği ve uzun yıllar -dini savaş görünümünde- iktidar savaşları yaşanmasında, önemli bir etken olduğu kabul edilmektedir.
Luther, Alman burjuvazisinin ideologluğunu yapıyordu
Luther o zamanlar yeni doğmakta olan Alman burjuvazisinin ideologluğunu yapıyordu. Ancak bunu yaparken inişli çıkışlı bir tutum izledi. Örneğin burjuvazinin asıl taleplerinden biri olan Serbest Ticaret İlkeleri’ni şiddetle eleştirdi. 1525 köylü savaşlarında Protestan köylülere karşı çıktı, feodallerle işbirliği yaptı. Alman Protestan köylüleri bu başkaldırmalarında 130 bin ölü verdiler.
Bütün bunlar olurken İncil’i Almancaya çevirdi. Wittenberg’e yerleşen Luther, 1525 yılında yeminini bozarak soylu bir aileden gelen rahibe Catherine von Bora’yla evlendi. Luther, sağlığının bozulmasına aldırış etmeden son yıllarını da durmadan çalışarak geçirdi. Ömrünün sonuna kadar Vatikan’la anlaşmaya yanaşmadı. Uzlaşmaya varmanın kendi ilkelerinden fedakârlık etmek olduğunu iyi biliyordu.
Martin Luther, 1546 yılında altmış üç yaşında öldü. Son dakikalarında hâlâ savunduğu inanca sadık kalıp kalmadığı sorulunca evet cevabını verdi. Cesedi Wittenberg’e getirildi ve 29 yıl önce kapısına tezini astığı kiliseye gömüldü.
