Okullar açılıyor. Ülkede okullardan sorumlu Bakanlık eğitimin odak sorunlarına eğilmek yerine, AKP-MHP iktidarının siyasi hedeflerine uygun direktiflerle dolu metinler yayımlıyor. Kamusal alanda “önlük dayatması” olarak görünürlük kazanan bu yönelimin ciddi bir ekonomik ve siyasi arka planı var oysa.
46 sayfadan oluşan “Milli Eğitim Bakanlığı 2026-2027 Eğitim ve Öğretim Yılına İlişkin İş ve İşlemler Genelgesi” başlığıyla okullara gönderilen metin, eğitimin ana öznesi olan öğrencilerin yakıcı maddi sorunlarını merkeze almıyor. Asgari ücretin 28.075 lira olduğu, emeklilerin ortalama 20-25 bin lira ile geçinmek zorunda bırakıldığı, geçinemedikleri için otogarlarda barınmaya çalıştıkları bir ülkede, öğrencilerin de temel sorunları beslenme, barınma, ulaşım dışında düşünülemez oysa. Okullardaki dersliklerin 40-50 kişilik olması, temizlik personelinin İŞKUR aracılığıyla ve okul idarecileri tarafından yürütülen süreçle ancak istihdam edilebilir olması, tuvaletlerinde temizlik malzemesinin olmaması, evlerde yaşanan şiddetin doğallaşması, özel eğitim alması gereken çocukların göstermelik takibi, okul kütüphanelerinin çağdışı isimlerle doldurulmuş olması, günde 8-10 saat ders nedeniyle başkaca hiçbir şeye enerjisi bırakılmayan öğrencilerin sosyal yönden geri kalması, okullarda spor salonlarının bulunmaması eğitimden sorumlu bakanlığın görüş hizasına girmiyor. Kaldı ki geçtiğimiz sene Bakanlığın okullarında katliamlar yaşanmış, 13-18 yaş aralığında pek çok gencin mafya ile ilişkilendiği medyada yer bulmuş, ülkenin uyuşturucu ile “yeni” bir maceraya girdiği farklı zamanlarda yine medyada dillendirilmiş, MESEM’lerde çocuk işçiler birer birer ölmüş…
Gözetleniyoruz
Yazının ilk satırlarında söylediğim gibi, eğitim alanında yürütülen politik hat belli bir siyasi gündemin bu alanda hayat bulmasına hizmet edecek adımları içeriyor: tam kontrol. Devletin ideolojik aygıtlarından biri olan okulların ve burada istihdam edilenlerin tam kontrolüne odaklanmış bir Bakanlıkla karşı karşıyayız. Son birkaç yılda yapılıp edilenlere bakıldığında, herhangi bir okulun, bireysel olarak bir öğretmenin başka bir dünya açma olanağını, özerkliğini giderek daraltan, öğretmeni ve okulları raporlara, bürokrasiye boğan, sürekli form doldurmayı angarya olarak dayatan, okutulacak kitapların listelerini belirleyen, bu listelerin okutulduğunu kontrol etmeye yarayan projeleri dayatıp takibe alan bir Bakanlık var. Tüm bunlar öğretmenlerin birbirini kontrol edebileceği bir sistemle inşa ediliyor: Okul müdürleri, müdür yardımcıları ve son olarak aynı branş öğretmenleri birbirini kontrol etmeye yönlendiriliyor. Bunlar da yetmezse CİMER var. Darbenin “muhbir vatandaş”ı okullarda sistematik hâle getiriliyor.
Esası kadın öğretmenlerin bedenini kontrol etmeyi içeren önlük dayatması da siyasi iktidarın gündeminden bağımsız değil. Ülkede ahlak polisi olmaksızın “ahlaksızları” tutuklama furyasından, kürtajın üstü örtük yasaklanmasına değin yapılıp edilenlerle uyumlu bir politik hat bu. Ucuz emek gücünün yeniden üretimi için siyasi erkin yaptığı çok çocuk doğurma çağrısı Bakanlığın liseleri 2 yıla düşürme arzusuyla örtüşüyor mesela. Kadın bedenini her anlamıyla denetim altına almak, her iki yeniden üretim kurumunu zapturapt altına almakla tarif ediliyor: aile ve okul. Seçmeli dersler Türk etnik kimliğini vurgularken (Türk Sosyal Hayatında Aile) inanç olarak ise Sünni İslam merkezli.
Belediyelerden sahne çalışanlarına, dijital dünyadan spor takımlarına, üniversitelere değin her şeyi kontrol altına almak üzerine kurgulanmış orta ve uzun vadeli siyasi takvim işlemeye devam ediyor. Mabel Matiz de, öğretmenler de, kadın bedeni de, Üsküdar Belediyesi de aynı kontrol mekanizmasının ürünü. Elbet bu tür baskılardan kaynaklı TÖBDER geleneğini devam ettirmeye çalışan, özerkliği, kamusal ve demokratik eğitim mücadelesini devam ettiren, örgütlü “eski” öğretmenler de emekli olursa değmeyin Bakanlığın keyfine.