Ülkemizin muhtelif yerlerinde meydana gelen hatırlamak istemediğimiz depremler maalesef yaşandı. En acılı olanların sonuncusu da 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş ve çevresinde yaşanmıştı. Deprem bölgelerine deprem olduktan sonra vergisel bazı kolaylıklar getiriliyor. Bunlardan bir tanesi de 6 Şubat tarihli deprem dolayısıyla getirilen mücbir sebep uygulamasıydı ki onun da süresi 30 Kasım 2024’te sona erdi.
Olası deprem sonucunda yaraları sarmak adına 21 Mart 2023 tarihli Resmi Gazete’de 7441 sayılı Afet Yeniden İmar Fonunun Kurulması Hakkında Kanun ile Afet Yeniden İmar Fonu aynı gün yürürlüğe girmek üzere kurulmuştu. Ancak Fon’un adından başka ne internet sitesi ne de başka bir bilgi maalesef bulunmamaktadır. Bu sorunu geçenlerde yazmıştım. Bu yazıdan gerekli bilgiyi edinebilirsiniz.
Ayrıca 6 Şubat depreminin ardından ek MTV, ek kurumlar vergisi adı altında yeni deprem vergileri de alındı. Ancak herkesçe bilinen asıl deprem vergisi 17 Ağustos depreminin ardından getirilmişti. Ve her seferinde herkesçe “Nerede bu vergiler, ne kadar tahsil edildi?” gibi sorular sorulmakta. Önce minik bir tarihçesini ardından da tahsil edilen tutarı irdeleyelim…
Nedir deprem vergisi?
17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremlerinin yarattığı tahribatı kısmen de olsa finanse etmek için 26 Kasım 1999 tarihli mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4481 sayılı Kanun[1] ile yeni vergiler getirildi.
Bu getirilen vergilerden bir tanesi adı herkesçe deprem vergisi olarak bilinen özel iletişim vergisidir. Aslında deprem vergisi adında bir vergi yok, bu ismi biz yakıştırdık. Bu verginin tam adı özel iletişim vergisidir. Hatta bu vergi Gider Vergileri Kanunu m.39’da düzenlemiş tek maddelik bir vergidir. Ayrı bir kanunu yok; Özel İletişim Vergisi Kanunu diye bir kanunumuz yok yani. Bu verginin düzenlendiği kanun, 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’dur.
Özel iletişim vergisi, yani deprem vergisi bir yıllığına getirildi. 4481 sayılı Kanun’un 8’inci maddesinin ilk fıkrasında 31.12.2000 tarihine kadar uygulanmak üzere denilerek kısıtlı bir süre için getirilmişti.
Ancak 31 Aralık 2000’de sona ermesi planlanan özel iletişim vergisi önce 4605 sayılı Kanunla 31 Aralık 2002’ye kadar daha sonra tekrar 31 Aralık 2003 tarihine kadar uzatıldı.
Bir yıllığına getirilen özel iletişim vergisi, 31.07.2004 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 5228 sayılı Kanun ile 6102 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 39’uncu maddesine eklenerek kalıcı ve sürekli hale getirildi.
Bir yıl için getirilen deprem vergisi bugün itibariyle yaklaşık 25 yıldır sürekli olarak alınmaktadır. Cep ve sabit telefon faturalarından, dijital ve kablolu tv yayınlarından, internet hizmeti faturalarından vs. şu an yüzde 10 oranında özel iletişim vergisi (deprem vergisi) alınmaktadır.
Deprem vergisinden toplanan vergiler ne kadar oldu?
Özel iletişim vergisi bir yıllığına getirildi ama bugün itibariyle yaklaşık 25 yıldır devamlı surette tahsil edilmektedir.
Aşağıda tabloda 1999 yılından 2024 yılının 10’uncu ayına kadar olan özel iletişim vergisi tahsilatı yer almaktadır. Kasım 2024 tahsilat tutarları ise 16 Aralık 2024 Pazartesi günü yayımlanacağından 2024 yılının ilk on ayının tahsilat tutarlarını dikkate aldım.
25 yılın en yüksek tahsilatı 24 milyar 126 milyon TL ile 2024 yılının ilk on ayında gerçekleşmiştir. Bu gelirin tamamı hazineye doğrudan gelir yazılmaktadır.
Dolar bazında tahsilat tutarı ne kadar?
Bu tutarları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından açıklanan yıllık ortalama dolar kurunu dikkate alarak USD cinsinden hesaplamamız da mümkün. Buna göre her yılın tahsilatını o yılın yıllık ortalama kuru ile hesapladığımızda özel iletişim vergisinden Ekim 2024’e kadar tahsil edilen tutar yaklaşık 39 milyar 669 milyon dolardır yani yaklaşık 40 milyar dolardır.
“Bu 40 milyar dolarla kaç konut yapılabilir ya da neler yapılabilir?” sorusuna cevabı size bırakayım.
İyi de nerede bu 40 milyar dolar?
1 Ocak 2006 tarihinde uygulanmaya başlanan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 13/g maddesinde ademi tahsis” olarak da bilinen “Belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis edilmemesi esastır” ilkesine yer verilmiştir. 5018 sayılı Kanun’un (I) sayılı cetvelinde yer alan genel bütçeye doğrudan gelir kaydedilen bu vergiler hazinenin havuzuna aktarılır ve yine bu vergiler toplandığı yer ya da konusuna bakılmaksızın bütçe kanununun izin verdiği ölçüde her türlü kamu hizmeti için harcanabilmektedir.
İşte tam da bu noktada genel bütçeye gelir kaydedilen ve depremin yaralarını sarmak amacıyla getirilen özel iletişim vergisinin de sadece deprem için kullanılması 5018 sayılı Kanun’un 13/g maddesi uyarınca mümkün görünmemektedir.
[1] 17.8.1999 ve 12.11.1999 Tarihlerinde Marmara Bölgesi ve Civarında Meydana Gelen Depremin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpları Gidermek Amacıyla Bazı Mükellefiyetler İhdası ve Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun